Friedrich Nietzsche
Nie potrafię wymienić dziedziny życia w której nie stosuje się komputerów. Od pierwszych "maszyn matematycznych" ich konstrukcja zmieniła się nie do poznania, nadążając za rozwojem techniki, technologii i zapotrzebowania na ich usługi. Praktycznie niezmienna została zasada działania - komputer błyskawicznie przetwarza dostarczone mu dane według podanego programu działania. Zmiana przeznaczenia polega na zmianie programu i dostarczeniu nowych danych, czyli nauczeniu nowego fachu i daniu pracy.
Wiele osób zastanawia się nad fenomenem kariery komputerów. A żadnego fenomenu, jako wydarzenia bez precedensów, w tym nie ma. Weżmy choćby ponad stuletni telefon, którego zasada działania nie zmieniła się od narodzin. Nikt już nie zastanawia się co to robi i jak działa, tylko co można przez niego załatwić. Taka jest po prostu rola technologii które dobrze trafiły w uniwersalne zapotrzebowania społeczne.
Związek komputerów z telekomunikacją jest dość bliski - informatyka i telekomunikacja posługiwały się sobą nawzajem dla lepszego wypełniania swych zadań. Dziś, kiedy większość komputerów na świecie pracuje w różnych sieciach, jest to szczególnie widoczne. Rozwój obu tych dziedzin techniki dał dostęp do światowych zasobów informacji praktycznie każdemu, kto ma do dyspozycji niedrogi komputer osobisty i telefon. Z dzisiejszego punktu widzenia historia komputerów i dzieje telekomunikacji zlewają się w historię "cyberprzestrzeni".
W 1999 roku świat obchodził pięćdziesiątą rocznicę powstania komputera - w roku 1949 został uruchomiony prototyp komputera UNIVAC, który Amerykanie uznają za pierwszy komputer z prawdziwego zdarzenia. Na temat pierwszeństwa możnaby tu długo dyskutować, ale należy bezstronnie przyznać, że UNIVAC był pierwszym komputerem produkowanym seryjnie.
Przy okazji pięćdziesięciolecia komputera, jak to zwykle bywa przy jubileuszach, pojawiło się wiele "rysów historycznych" komputeryzacji, z reguły pisanych przez autorów amerykańskich albo na nich opartych. I nic dziwnego - pracowici i dynamiczni Amerykanie zrobili większość pracy w dziedzinie informatyki i telekomunikacji. Za to nasi autorzy, poza nielicznymi chlubnymi wyjątkami, kopiują historię IBM PC i Microsoftu. A przecież w tej dziedzinie miały udział i inne kraje, także my, istniały, i istnieją, inne komputery oprócz amerykańskich.
Polska myśl techniczna w informatyce, podobnie jak w lotnictwie, została praktycznie zastąpiona importem. I wcale to nie "Ruscy nam zabronili" (choć czasem przeszkadzali), tak jak nie zabronili Czechom, Niemcom i Węgrom. Padły one ofiarą rodzimego urzędasa, ukształtowanego przez stalinizm i pochodną od niego zasadę "przed Pierwszego się nie pchaj", który jak czegoś nie rozumie to musi temu szkodzić, bo nie może się "podczepić" i mogłoby to zagrozić jego karierze. Ciekawe, że w Rosji sowieckiej gatunek ten był jakby mniej rozpowszechniony.
Zatem i ja złapałem się za rys historyczny, głównie po to, aby przyczynić się do robienia wyłomu we wszechobecnym "świecie według Kiepskich". Kto chce, niech czyta. Proszę wszystkich o uwagi i nowe wiadomości, najbardziej za te o związkach z lotnictwem i informatyce w Polsce.
I jeszcze jedno: będę wdzięczny, jeśli ktoś zechce zrobić mi konkurencję :)
??? - Na początku zwykle wymienia się rozpowszechniony przez Fenicjan abakus, czyli liczydła. Niektórzy twierdzą że cała dalsza historia polega na komplikowaniu liczydeł. W rzeczywistości ów pierwszy mechaniczny rejestr jest zaledwie prymitywnym sumatorem - pomocą do dodawania i odejmowania. Cóż, historia techniki w dużym stopniu polega na wykazywaniu że korzenie nowoczesności giną w tzw. "pomroce dziejów".
1623 - Wilhelm Schickard z Tubingen skonstruował sumator liczb do 6 cyfr. Sumator działał na zasadzie sumowania obrotu kół, połączonych przekładnią dziesiętną. Miał nawet dzwonek, sygnalizujący przepełnienie.
1642 - Blaise Pascal zbudował swój słynny sumator "Paskalinę". Była to odmiana maszyny Shickarda, rozszerzona do 8 cyfr. Pascal budował swoje sumatory na sprzedaż (wiadomo o ośmiu sztukach).
1671 - Gottfried Leibniz przedstawił działając mechaniczny układ mnożący, automatycznie uwzględniający przeniesienia. Składniki mogły mieć do 5 i 12 cyfr, wynik do 16 cyfr. Leibniza uwaza się za twórcę dwójkowego systemu liczbowego, w którym istnieją dwie cyfry: 0 i 1. Na każdej pozycji liczby dwójkowej liczy się do dwóch: 0, 1, znowu 0 i jedynka na pozycję wyższą, itd. Jednak konstrukcje Leibniza liczyły tradycyjnie - w systemie dziesiętnym.
1786 - J. H. Mueller, zawodowy oficer armii heskiej, zaprojektował maszynę różnicową do obliczania wartości wielomianów.
1794 - We Francji Claude Chappe uruchomił telegraf optyczny. 240 - kilometrową linię między Paryżem i Lille obsługiwało15 stacji. Stacje były zaopatrzone w wieże z semaforami; załoga odczytywała przez lunetę znak, ustawiony przez sąsiednią stację, po czym ustawiała tenże znak na swoim semaforze. I tak dalej, aż do dyżyrnego stacji końcowej, który spisywał depeszę na kartce i przez gońca dostarczał ją adresatowi. Telegraf ów był zastrzeżony dla administracji państwowej - reszta obywateli Cesarstwa musiała zadowolić się starą dobrą pocztą.
1795 - Francisco Salva zbudował eksperymentalny telegraf elektryczny, łączący odległe o 40 km rezydencje królewskie w Madrycie i Aranjuez.
- W Szwecji powstała linia telegrafu optycznego systemu Abrahama Edelcrantza. Łączyła ona Sztokholm z twierdzą Vaxholm. Do roku 1797 zbudowano jeszcze dwa połączenia: między Sztokholmem i Fredriksborgiem oraz między Grisslehamn a Signilsskär i Eckerö. Stacje telegrafu Edelcrantza miały dziesięć tarcz sygnałowych; po trzy w trzech rzędach i jedna większa u góry. System ten był znacząco lepszy od telegrafu Chappego; zamiast wzoru ramion semafora "przesyłano" kombinację widocznych i niewidocznych elementów matrycy. Zestaw przesyłanych znaków zawierał znaki sterujące (początek i koniec depeszy, akapit, itp.), zatem był pierwszym alfabetem maszynowym.
Ostatnia linia telegrafu optycznego Edelcrantza została zastąpiona telegrafem elektrycznym dopiero w roku 1881.
1801 - W obliczu zagrożenia przez flotę brytyjską słynnego admirała Nelsona, ustalono że szwedzka stacja telegraficzna w Helsingborg nawiąże łączność z duńską stacją Kronborg koło Helsingör (czyli Elzynor nie mniej słynnego księcia Hamleta). Co prawda niedługo potem flota duńska poniosła klęskę i połączenie stało się niepotrzebne, tym niemniej było to pierwsze w historii połączenie między dwoma państwowymi sieciami telekomunikacyjnymi, na dodatek o różnych standardach technicznych.
1804 - Joseph Marie Jacquard zbudował programowaną maszynę tkacką - wzór tkaniny był automatycznie realizowany według łańcucha metalowych kart perforowanych. Udoskonalona wersja z roku 1807 używała już taśmy papierowej.
Ponoć największym hołdem złożonym twórcy jest zwyczajowe pisanie w nazwie dzieła jego nazwiska z małej litery; wynalazca krosen żakardowych dostąpił takiego zaszczytu.
1809 - Niejaki Samuel Soemmering zbudował telegraf elektryczny - pierwszy w Bawarii a tym samym na świecie. Telegraf Soemmeringa potrzebował 35 przewodów pomiędzy nadajnikiem a odbiornikiem - dokładnie tylu ile znaków pisarskich mógł przekazywać. Nadanie znaku polegało na przyłączeniu prądu do konkretnego przewodu; służyły do tego włączniki podobne do klawiatury pianina. Na "odbiorczych" końcach przewodów zamocowane były złote elektrody zanurzone w elektrolicie (elektroda wspólna była uziemiona). Znaki odczytywano obserwując pojawianie się pęcherzyków gazu przy elektrodach z prądem.
Szkoda że takie "wyświetlacze" nie dotrwały do ery komputerów. Wyobraźcie sobie taką karteczkę na biurku: "Proszę dolać wody do mojego monitora"...
1812 - Charles P. Babbage opracował i zbudował mechaniczną "maszynę różnicową", wykonującą skomplikowane działania metodą powtarzania kombinacji elementarnych operacji. W maszynie różnicowej Babbage'a liczby dziesiętne były reprezentowane przez kąt obrotu elementów mechanicznych - krzywek i kół zapadkowych.
1815 - Dysponując własną siecią agentów z gołębiami pocztowymi londyński bankier Nathan Rotschild zapoczątkował wyścig w dziedzinie telekomunikacji i przetwarzania danych. Znając na 72 godz przed oficjalną informacją wynik bitwy pod Waterloo dokonał przekrętu giełdowego na dużą skalę. Rozpoczął ostentacyjną wyprzedaż papierów skarbowych, sugerując porażkę księcia Wellingtona, Gdy cena spadła, poprzez figurantów dokonał masowego wykupu, stając się tym samym jedną z brytyjskich instytucji gospodarczych.
Nie była to ani pierwsza wielka spekulacja giełdowa, ani pierwszy przykład prawdziwości twierdzenia że pieniądze nie śmierdzą. Po prostu Rotschild wykazał w sposób nie pozostawiający wątpliwości że informacja to potęga. Co zresztą jest prawdziwą przyczyną istnienia telekomunikacji i informatyki.
1828 - W USA niejaki Harrison Dyar eksperymentował z drukiem termicznym. No, tak naprawdę to za pomocą iskry elektrycznej zostawiał ślady na przesuwającym się specjalnie impregnowanym papierze, ale to już coś.
| Dalszy rozwój systemów zobrazowania dotyczył technicznej realizacji powyższej idei, głównie metod analizy i ponownej syntezy obrazu. Szczepanik (też rodak) próbował stosować wahliwe lustra, Niemiec Nipkow obrotową tarczę z otworami, skanującymi obraz linia po linii (na rysunku obok), Rosjanin Boncz - Brujewicz eksperymentował z lustrem, zwiniętym w śrubę. Ostatecznie zwyciężyła metoda analizy elektronicznej, opracowana przez Władymira Zworykina (Amerykanina, jakby kto pytał). |  |
1882 - Trzej węgierscy elektrotechnicy: Otto Blathy, Max Deri i Karl Zipernowsky skonstruowali transformator prądu zmiennego. Bez tego niepozornego urządzenia niemożliwe byłoby powstanie elektroniki. Transformator umożliwia zmniejszenie strat przy transmisji energii elektrycznej, otrzymanie wymaganych napięć zasilających i dopasowanie impedancji łączonych obwodów prądu zmiennego.
1888 - Michał Doliwo - Dobrowolski zbudował indukcyjny silnik elektryczny. Udoskonalony przez Szweda Danielssona, silnik elektryczny o prędkości obrotowej sterowanej częstotliwością prądu zasilającego, umożliwił konstrukcję elektromechanicznych zespołów wczesnych komputerów, a dziś stanowi napęd pamięci dyskowych, streamerów i drukarek.
- Oberlin Smith opublikował pomysł zapisu zmiennych sygnałów elektrycznych w postaci szeregu domen magnetycznych o różnej wartości i polaryzacji.
1889 - Amerykanin Almon Strowger zbudował pierwsze urządzenie do automatycznego łączenia rozmów telefonicznych. W automacie Strowgera naciśnięcie przycisku powodowało w centrali obrót ramienia przełącznika o zadaną liczbę pozycji. Później powiększył pojemność automatu przez dodanie urządzenia podnoszącego, umożliwiającego wybieranie kolejnych przełączników, umieszczonych jeden nad drugim. System ten stał się potem znany jako system podnosząco - obrotowy Strowgera.
Centrale systemu Strowgera do niedawna były u nas powszechne. Łatwo było je znaleźć - terkot wybieraków podnosząco - obrotowych był słyszalny z daleka. Taki terkot w okolicy mówił jasno, że tutaj modem szybszy niż 2400 bodów możemy sobie schować na lepsze czasy.
Tak na marginesie: właściwie Strowger był właścicielem zakładu pogrzebowego. W objęcia telekomunikacji pchnęli go konkurenci, przekupujący telefonistki żeby łączyły zgłoszenia pogrzebów tylko do nich.
1890 - Hermann Hollerith użył kart perforowanych do kodowania danych statystycznych dla spisu powszechnego w USA. Dane zapisane w ten sposób dawały się automatycznie sortować, co w przypadku ręcznie wypełnianych formularzy trwałoby parę lat. Nawiasem mówiąc, Hollerith odszedł potem z Urzędu Statystycznego i w roku 1896 założył własny interes, Tabulating Machine Company, późniejsze IBM (International Business Machines).
1893 - W Budapeszcie rozpoczęła działalność państwowa sieć informacyjna Telefon Hirmondo. O ustalonej godzinie można było przez telefon posłuchać aktualnych wiadomości. Program obejmował aktualności, kursy giełdowe, wiadomości kulturalne, a nawet krótkie utwory literackie. W sumie taki dziewiętnastowieczny internetowy serwis informacyjny. Telefon Hirmondo przetrwał aż do rozpadu C.K. monarchii.
1897 - Karl Ferdinand Braun wynalazł tzw. rurę katodową Brauna, czyli kineskop. W lampie kineskopowej strumień elektronów, formowany i przyspieszany w tzw. dziale elektronowym trafia od spodu w płaską powierzchnię ekranu lampy. Ekran jest pokryty luminoforem, emitującym światło pod wpływem strumienia elektronów. Przez odchylanie modulowanego strumienia w poziomie i pionie uzyskuje syntezę obrazu na ekranie. Pierwszym komputerowym zastosowaniem lampy Brauna były oscylografy do zobrazowania i pomiaru oscylacji mierzonego napięcia. Dziś nieco udoskonalona rura Brauna świeci sobie cierpliwie w każdym monitorze komputerowym i telewizorze.
1899 - Kierownik nowojorskiego urzędu patentowego zwrócił się do burmistrza z prośbą o zamknięcie urzędu, ponieważ wynaleziono już wszystko co było do wynalezienia. Burmistrz i Pan Bóg byli innego zdania, toteż urząd ocalał.
1900 - Duński inżynier Valdemar Poulssen opracował metodę zapisu dźwięku w postaci domen magnetycznych. W jego aparacie Telegraphone, skonstruowanym na Wystawę Światową w Paryżu nośnikiem był drut z miękkiej stali. Pomimo upływu 100 lat zapis magnetyczny nadal nie ma poważnych konkurentów: tańsze metody są gorsze, a lepsze o wiele droższe.
1901 - Guglielmo Marconi nawiązał połączenie radiowe przez Atlantyk.
1904 - Anglik John Fleming skonstruował elektronową lampę prostowniczą - diodę. Eksperymentował także z lampą elektronową o trzech elektrodach (triodą), która umożliwiała sterowanie przepływem prądu przez lampę. Niezależnie od niego, nad tym samym zagadnieniem pracowali Austriak Robert von Lieben i Niemiec Arthur Wehnelt.
1906 - Amerykanin, Lee De Forest udoskonalił i opatentował triodę, dla niepoznaki pod nazwą "Audion". Trioda przewyższala znacznie przekaźniki pod względem szybkości działania i niezawodności.
W tym samym roku rodak De Foresta, H. H. C. Dunwoody, odkrył właściwości prostownicze kryształu galeny (siarczku ołowiu PbS), robiąc tym samym pierwszy krok w technologii półprzewodników.
1908 - W USA Howard Krum opracował podstawową zasadę automatycznej transmisji szeregowej, polegającą na "zamykaniu" kombinacji impulsów elektrycznych, odpowiadających jednemu znakowi pomiędzy impulsami "start" i "stop". Transmisja "start - stopowa" pozwala na niezawodne synchronizowanie transmisji po obu stronach łącza. Do celów komercyjnych transmisję nazwano Green Code, co bez wątpienia jest pierwszym przypadkiem reklamowania "zielonych" produktów.
Według tej zasady Howard Krum wraz z ojcem, Charlesem, skonstruował pierwszy nadajnik telegraficzny z czytnikiem papierowej taśmy perforowanej. Nadajniki takie znalazły zastosowanie jako urządzenia peryferyjne komputerów (np. Colossus ). W roli podstawowego nośnika danych taśma perforowana utrzymała się w użyciu do lat osiemdziesiątych XX wieku.
1910 - Zastosowanie sortowników i tabulatorów systemu Holleritha przy spisie powszechnym w Niemczech. Po zakodowaniu danych na kartach przy pomocy elektromechanicznych dziurkarek, podawano całe ich stosy sprawdzarce, skąd wędrowały do sortownika, a stamtąd do tabulatorów, sumujących poszczególne rubryki arkuszy spisowych. Wyniki można było odczytać na wskaźnikach z podziałką i wskazówką, a także "wydziurkować" na kartach.
1914 - Niemiecki fizyk, Walter Schottky, odkrył zjawisko powstawania diody o specyficznych właściwościach na styku materiału półprzewodnikowego z niektórymi metalami. Zjawisko to polega na tym, że przy polaryzowaniu takiego złącza w kierunku przewodzenia, w pewnym zakresie napięcia pojawia się tzw. prąd tunelowy, narastający szybciej, niż w zwykłej diodzie. Wiele lat później zastosowanie efektu Schottky'ego w cyfrowych układach scalonych pozwoliło zwiększyć ich szybkość pracy. Jeśli gdzieś w zakamarkach dzisiejszych komputerów znajdą się jeszcze układy średniej skali integracji (serii 54... lub 74...), to w ich oznaczeniu są literki LS, co oznacza wersję o małym poborze mocy z efektem Schottky'ego.
1916 - Polski krystalograf, prof. Jan Czochralski, opracował metodę hodowania dużych i jednorodnych kryształów, co później umożliwiło wytwarzanie kryształów materiałów półprzewodzących. Według jego metody dziś otrzymuje się kryształy krzemu i arsenku galu do przemysłowej produkcji układów scalonych. Po II wojnie światowej Czochralski został odsunięty od pracy w przemyśle, a o jego dorobku więcej wiedzą Amerykanie i Niemcy niż rodacy.
1918 - W Warszawie założono Państwową Wytwórnię Aparatów Telegraficznych i Telefonicznych.
1919 - W. H. Eccles i F. W. Jordan zbudowali przerzutnik dwustabilny (flip - flop) na lampach elektronowych. Każdy kolejny impuls elektryczny przestawia przerzutnik w stan przeciwny, dzięki czemu pamięta on jedną cyfrę dwójkową - zero lub jedynkę. Z przerzutników połączonych szeregowo powstaje licznik. Przerzutnik zawierał dwie triody i dwie diody lampowe.
1926 - W firmie Ericson powstała telefoniczna centrala krzyżowa, oparta na amerykańskim pomyśle wybieraka Crossbar, działającego na zasadzie łączenia krzyżujących się szyn stykowych. Wybierak krzyżowy był zdecydowanie szybszy w działaniu od systemu Strowgera, a ponadto pozwalał na wprowadzenie automatycznego wyboru alternatywnej trasy połączenia w przypadku awarii odcinka linii. I to bez przerywania połączenia. Wówczas był to wielki postęp w konstrukcji przekaźników i liczników elektromechanicznych.
1928 - Fritz Pfleumer zgłosił patent na taśmę do zapisu magnetycznego na podłożu celuloidowym. Właściwie wynalazcą zapisu magnetycznego był Duńczyk Poulssen, ale stosował on jako nośnik stalowy drut. System Poulssena był wykorzystywany także później, w zastosowaniach wymagających odporności na warunki pracy. Taśma natomiast okazała się świetna jako nośnik pamięci zewnętrznej komputerów - była lekka, wytrzymała i pozwalała na dużą prędkość zapisu.
1929 - Amerykański inżynier Warren Marrison, specjalista od pomiarów czasu, zbudował zegar kwarcowy. Zegar składał się z rezonatora kwarcowego i dzielników częstotliwości, czyli liczników binarnych. W każdym współczesnym komputerze jest kilka takich zegarów, narzucających układom cykle pracy. Czyli te megaherce do epatowania klientów w sklepach komputerowych.
- Izba Kontroli Rachunkowej Poczty i Telegrafów RP wprowadziło maszynową kontrolę pieniężnych przekazów pocztowych. Zainstalowano dziurkacze do kopiowania przekazów, tabulatory do sumowania wpłat i wypłat przekazowych oraz segregatory do sortowania kart zastępujacych przekazy pocztowe wg urzedów nadania. Maszyny wyprodukowała firma Hollerith.
1930 - W Massachusetts Institute of Technology (Cambridge, USA) zespół naukowców pod kierownictwem dr Vannevara Busha skonstruował pierwszy elektromechaniczny programowalny przelicznik analogowy. Programowanie polegało na łączeniu przewodami odpowiednich bloków funkcjonalnych, tak aby powstały układ realizował zadaną funkcję. Zresztą tak to wyglądało do końca kariery tzw. komputerów analogowych - do lat siedemdziesiątych XX wieku. Niektóre egzemplarze pracowały do lat 90. Górowały one nad dawnymi komputerami cyfrowymi w tym że działały w czasie rzeczywistym. Maszyna analogowa reaguje na zmiany parametrów wejściowych natychmiast, a cyfrowa z opóźnieniem, zależnym od ilości kroków programu, które musi wykonać dla otrzymania wyniku. Poza tym wyniki pracy maszyny analogowej, np. modelowania procesu fizycznego, mają charakter ciągły. Maszyna cyfrowa pobiera dane w postaci dyskretnej (tzn. pojedyńczych wartości) i takie też wyniki produkuje.
- Niemiecka firma Loewe wyprodukowała lampy wielokrotne (zwane też złożonymi), mieszczące kilka lamp w jednej bańce szklanej. Lampowe układy cyfrowe stały się sporo mniejsze i zużywały nieco mniej prądu. Tak wyglądał początek miniaturyzacji.
1931 - AT&T (American Telephones and Telegraph) uruchomiła abonencką sieć telegraficzną, w której aparaty telegraficzne, umieszczone bezpośrednio u użytkowników, były łączone poprzez centrale ręczne. Na sieć z centralami automatycznymi i dalekopisami z tarczą numerową (tzw. teleks), wypadło poczekać do roku 1958.
1932 - Austriacki inżynier G. Tauschek skonstruował pamięć bębnową - pierwowzór dzisiejszych dysków magnetycznych. Pierwotnie pamięć taka służyła do zapisu szybkich sygnałów analogowych, gdzie nie wystarczał rejestrator mechaniczny ani magnetofon.
| W pamięci bębnowej nośnik magnetyczny był naniesiony na zewnętrzną powierzchnię wirującego walca. Nieruchome głowice zapisujące i odczytujące były zamocowane do obudowy. Taka konstrukcja, w której jednej ścieżce zapisu odpowiadała jedna głowica, obowiązywała także w póżniejszych pamięciach dyskowych - do czasu kiedy jeden "talerz" przestał wystarczać. |  |
1934 - Niemiecki fizyk, Oskar Heils, opatentował pomysł fildystora, czyli po prostu tranzystora polowego (Field Effect Transistor - FET). Tranzystor FET jest podobny w działaniu do triody lampowej: pozwala regulować prąd, płynący przez kryształ półprzewodnika, przez przykładanie potencjału elektrycznego do elektrody, zwanej bramką. Ponieważ FET pobiera znikomo mały prąd z obwodu sterującego, wiele lat później umożliwił on miniaturyzację komputerów i innych urządzeń elektronicznych. Heils nie dysponował odpowiednią technologią, aby stworzyć trwale i stabilnie działający tranzystor polowy.
1935 - IBM uruchomiła produkcję programowalnego kalkulatora IBM-601. Maszyna była wyposażona w jednostkę arytmetyczno - logiczną na przekaźnikach oraz czytniki kart perforowanych. Operacja dzielenia trwała sekundę. Podobno wyprodukowano 1500 egzemplarzy IBM-601, z czego jeden zakupiły zakłady Lockheeda.
1936 - Francuz Robert Valtat opatentował układ mechaniczny, realizujący operacje logiczne i arytmetyczne w systemie dwójkowym. Była to pierwsza binarna jednostka arytmetyczno - logiczna.
- Młody brytyjski matematyk, Alan M. Turing (1912-1954), opublikował pracę z zakresu logiki matematycznej, zatytułowaną "Liczby Obliczalne". Udowadniając istnienie tzw. "problemu nierozwiązywalnego" (jedno z zagadnień postawionych przez sławnego matematyka Hilberta) autor postulował użycie uniwersalnej maszyny liczącej. Postulowana "maszyna Turinga" miała naśladować stany mózgu przy rozwiązywaniu problemów. Podana maszynie "recepta" na rozwiązanie problemu miała stanowić zapis kolejnych jej stanów. Miała być zdolna do pobierania i magazynowania danych w postaci symboli w komórkach ("kratkach") pamięci maszyny i wykonywania na nich operacji matematycznych i logicznych.
1937 - Przy okazji pracy nad jednym z problemów teorii liczb Turing zaprojektował i wykonał całkowicie elektryczny binarny układ mnożący. Urządzenie miało także rejestry do przechowywania wyniku.
1938 - Niemiecki student, Konrad Zuse skonstruował mechaniczny kalkulator programowalny V-1 (po wojnie skrzętnie przemianowany na Z-1). V-1 posługiwał się systemem dwójkowym i wykonywał operacje zmiennoprzecinkowe. Rejestry pamięci programu i danych były mechaniczne. Dane i program były wprowadzane z taśmy (z powodu kłopotów z papierem Zuse użył starej taśmy filmowej). Do obsługi operatorskiej służyła klawiatura numeryczna i wyświetlacz na lampach cyfrowych (tzw. lampki NIXI, rodzaj neonówki z dziesięcioma elektrodami w kształcie cyfr).
1939 - John V. Atanasoff i Clifford Berry, świeżo upieczeni absolwenci Iowa State College, zbudowali prototyp 16 bitowego sumatora na lampach elektronowych. Dwa lata później z sumatora powstała maszyna licząca, nazwana ABC (Atanasoff-Berry Computer). Długość słowa wynosiła 50 bitów. Maszyna miała 60 komórek pamięci, zrealizowanej na kondensatorach. Pamięć ta wymagała cyklicznego odświeżania - była to zatem pierwsza dynamiczna pamięć o dostępie swobodnym (DRAM - Dynamic Random Access Memory - patrz rok 1969). Kondensatory były montowane w szeregach po 50 na obrotowych bębnach. Bębny były obracane krokowo (z prędkością 60 kroków na sekundę) względem nieruchomych kontaktów, co pozwalało na sekwencyjny dostęp do pamięci w celu zapisu, odczytu albo odświeżania.
- W tym samym roku Brytyjczyk Alan Reeves opracował zasady modulacji PCM (Pulse-Code Modulation). PCM umożliwia zakodowanie sygnałów analogowych, także mowy i muzyki, w postaci ciągu liczb dwójkowych. Tym samym pozwala na użycie komputerów cyfrowych do operowania takimi sygnałami i ich przetwarzania, czyli na powstanie nowoczesnej telekomunikacji.
1940 - Amerykański matematyk Claude Shannon stworzył pojęcie kanału komunikacyjnego. Na kanał komunikacyjny składa się nadajnik, ośrodek którym rozchodzi się sygnał, odbiornik i, niechciany ale i nieunikniony szum. Dziwne, ale wcześniej nikt nie postrzegał przesyłu danych w kategoriach możliwie najskuteczniejszego wykorzystania pojemności kanału komunikacyjnego i uniknięcia zniekształcenia sygnału.
Nawiasem mówiąc, najbardziej znanym dziełem Shannona jest wprowadzona mimochodem jednostka informacji, którą nazwał bitem. Bit znacy po angielsku tyle co kawałek.
1941 - Konrad Zuse skonstruował w pełni funkcjonalną maszynę liczącą V-3 (później Z-3). Prace były finansowane przez Instytut Badawczy Lotnictwa.
| V-3 był zbudowany na przkaźnikach - 600 przekaźników zawierała jednostka arytmetyczno - logiczna, pamięć była zbudowana z 1600 przekaźników. Długość słowa wynosiła 22 bity. Z-3 nie realizował wielu instrukcji (np. skoku warunkowego) a jego programowanie wymagało ręcznej zmiany większości połączeń wewnętrznych, zatem kwestia czy był on pełnoprawnym komputerem pozostaje otwarta. |  |
1942 - W morskiej odmianie niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma dodano czwarty wirnik kodujący, co na jakiś czas uniemożliwiło odczytywanie depesz przez brytyjskich kryptoanalityków. Na dodatek dostosowanie dotychczasowych maszyn sprawdzających możliwe kody (tzw. Bomb) do nowej sytuacji okazało się problematyczne - po prostu urządzenia przekaźnikowe były za wolne i czas analizy jednej depeszy Enigmy wydłużył się do trzech dni. Elektronicy T.H. Flowers i S.W. Broadhurst z Government Code and Cypher School (znanej jako Bletchley Park) zaproponowali Bombę bez elementów ruchomych - na przerzutnikach z lamp elektronowych. Było to niewątpliwie pierwsze czysto elektroniczne urządzenie cyfrowe z elementami logicznymi, licznikami i rejestrami, w którym zwrócono uwagą na możliwość osiągnięcia wielkiej szybkości działania. Z początku pomysł wydawał się zbyt rewolucyjny zastosowano hybrydowe maszyny, nazwane Robinson, porównujące dwie równolegle biegnące taśmy perforowane. Były one bardzo awaryjne - wymagana szybkość przetwarzania danych była zbyt duża dla elementów stykowych, a papierowe taśmy czasem się zapalały. Robinson nie był jeszcze komputerem, ponieważ wykonywał na danych stały zestaw operacji. Jakakolwiek zmiana w sposobie przekazywania aktualnych nastaw Enigmy powodowałaby konieczność całkowitej przebudowy maszyny.
1943 (styczeń) - Zespół konstruktorów z Harvard University pod kierownictwem Howarda H. Aikena zbudował olbrzymi programowalny kalkulator Harvard-IBM Automatic Sequence Controlled Calculator, znany później jako Harvard Mark I. Maszyna była zbudowana z 750000 części i ważyła 5 ton. Zastosowano przekaźniki (3304 sztuki) i lampy elektronowe. Program wprowadzano z taśm perforowanych, natomiast dane z taśm, kart perforowanych lub dołączanych rejestrów. Programy mogły odwoływać się do dołączanych modułów sprzętowych, realizujących gotowe procedury.
- Brytyjscy matematycy z Post Office Research Laboratories pod kierownictwem dr T.H. Flowersa zaprojektowali i zbudowali programowalną (tzn. umożliwiającą zmianę listy operacji) maszynę Colossus specjalizowaną do dekryptażu depesz kodowanych niemieckimi maszynami Enigma i Lorenz. W poprawionej wersji maszyna mogła także wykonać instrukcję skoku do ustalonego miejsca programu - tym samym można ją uznać za komputer. Colossus był całkowicie binarny - prototyp był zbudowany z 2500 lamp elektronowych i wymagał 4,5 kW mocy.
 | Colossus II zawierał 4500 lamp i był niezwykle szybki, jak na swoje czasy. Dane z dziurkowanej taśmy telegraficznej były odczytywane czytnikiem optoelektrycznym z prędkością 5000 znaków na sekundę. Taśma krążyła w zamknętej pętli - każdy obieg pętli odpowiadał jednej iteracji programu. Taktowanie pracy maszyny było rozwiązane dość oryginalnie - było mianowicie narzucane przez perforację (taśma telegraficzna zawiera dodatkowy, szósty rząd otworków dla synchronizacji). |
1945 - W brytyjskim National Physical Laboratory (NPL) utworzono sekcję matematyczną, do zadań której należały m.in. "badania nad możliwościami zastosowania automatycznego sprzętu telefonicznego do obliczeń naukowych". W sekcji matematycznej rozpoczęto prace studialne nad przyszłym komputerem ACE - Automatic Computing Engine. Głównymi założeniami ACE były: ciągła pamięć (bez podziału na pamięć programu i danych), wielka częstotliwość taktowania (1 MHz!), maksymalna prostota sprzętu i realizacja większości funkcji przez gotowe moduły oprogramowania. Znaczenie projektu ACE polega na tym, że oprócz rozważań nad rozwiązaniami konstrukcyjnymi i funkcjonalnymi zastanowiono się nad zakresem praktycznych problemów, odpowiednich dla komputera.
W późniejszym okresie prasa pisała:
"ACE PRZYSPIESZY LOTY ODRZUTOWCÓW.
Brytyjski wynalazek 'Ace', powszechnie nazywany mózgiem elektronowym, zaowocuje rewolucyjnymi zmianami w aerodynamice, umożliwiającymi loty samolotów z prędkościami znacznie przewyższającymi prędkość dźwięku".
Kiedy w początku lat pięćdziesiątych uruchomiono pierwszy prototyp, wielokrotne modyfikacje i zmiany sprawiły, że komputer okazał się przekomplikowany i udziwniony. Biblioteki oprogramowania wymagały napisania od nowa, a całość ustępoawła manchesterskiemu Mark I i komputerom amerykańskim.
1946 - Powstał słynny ENIAC (Electronic Numerical Integrator and Computer), skonstruowany przez Johna W. Mauchly'ego i J. Presper Eckerta z Wydziału Inżynierii Uniwersytetu Pensylwanii (prace rozpoczęto w 1943). Komputer zajmował pomieszczenie 12 na 6 m. Składał się z 42 szaf z blachy stalowej - każda miała 3 m wysokości, 60 cm szerokości i 30 cm głębokości.
| Całkowicie lampowy ENIAC (19000 lamp szesnastu typów) mógł wykonywać do 100000 operacji na sekundę. Mało znany jest fakt, że ENIAC posługiwał się systemem dziesiętnym, co tłumaczy wielką ilość lamp; do zapamiętania jednej cyfry maszyna potrzebowała dziesięciu lamp (podwójnych triod). |  |
|
1947 - William B. Shockley, John Bardeen i Walter H. Brattain z Bell Laboratories zbudowali pierwszy działający tranzystor. Teoretyczne podstawy zostały opracowane przez niemieckiego fizyka Juliusa Lilienfelda w roku 1928. |  |
1948 - Na uniwersytecie Manchester rozpoczęto budowę maszyny Mark I, pierwszego komputera mogącego wykonywać po kolei wiele programów bez konieczności przełączeń i przeróbek.
 | Już pierwsza wersja komputera, SSEM (Small-Scale Experimental Machine), nazwana przez konstruktorów "the baby" (na zdjęciu) od początku była konstruowana z założeniem, że przed wykonaniem program i dane będą ładowane do pamięci operacyjnej. Pamięcią masową było urządzenie typu bębnowego, natomiast dynamiczna pamięć operacyjna działała na lampie pamięciowej Williamsa. |
- W Warszawie powstała Grupa Aparatów Matematycznych przy Państwowym Instytucie Matematycznym. Przez półtora roku GAM nie miał nawet lokalu - miasto było zburzone.
- Norbert Wiener opublikował pracę pt. Cybernetics or Control of Communication in Animal and Machine (Cybernetyka albo Technika Sterowania Zwierzęciem i Maszyną). W gruncie rzeczy nie było to dzieło zbyt odkrywcze, tym niemniej zapoczątkowało solidne badania nad procesami przekazywania informacji i reakcją układu na bodziec.
1949 - Pojawiły się pierwsze obwody drukowane. Zamiast plątaniny ręcznie lutowanych przewodów między końcówkami elementów zastosowano połączenia w postaci pasków miedzianej folii na podłożu z materiału izolacyjnego. Z początku ścieżki przewodzące naklejano na płytkę z laminatu papierowego. Potem zastosowano laminat jednostronnie pokryty miedzią, w którym chemicznie wytrawiano potrzebny układ połączeń. Obwody drukowane pozwoliły na zmniejszenie wymiarów i masy urządzeń elektronicznych, a także na uproszczenie i zmniejszenie kosztów produkcji seryjnej. Minęło wiele lat, a nadal wszystkie elementy naszych komputerów są połączone obwodani drukowanymi. Tyle, że ścieżki są niezwykle drobne, a same płyty skłądają się z wielu warstw z połączeniami.
1950 - Dr Yoshiro Nakamatsu z Uniwersytetu Tokijskiego skonstruował napęd dysków elastycznych i przeznaczoną do niego ośmiocalową dyskietkę. IBM natychmiast wykupił prawa do wynalazku.
- Maurice Wilkes stworzył koncepcję komputera mikroprogramowalnego, w którym cała wewnętrzna organizacja przepływu danych i lista rozkazów jest zdefiniowana przez wymienialny program układów sterowania. Dla odróżnienia od "prawdziwych" programów, jest on nazywany mikroprogramem. Głównym zastosowaniem maszyn mikroprogramowalnych jest praktyczne testowanie koncepcji rozbudowanych układów cyfrowych (w tym nowych komputerów), czyli emulacja. Ten często nadużywany termin oznacza, że sprzęt uniwersalnej maszyny dokładnie realizuje funkcje urządzenia projektowanego. Jeżeli robi to oprogramowanie komputera uniwersalnego, jest to symulacja.
- W Warszawskim GAM dr Romuald Marczyński pracował nad Elektroniczną Maszyną Automatycznie Liczącą EMAL.
1951- J. Presper Eckert i John Mauchly, pracujący dla korporacji Remington Rand, ukończyli prace nad maszyną UNIVAC-1. UNIVAC posługiwał się systemem dziesiętnym. Uznano go za pierwszy komputer, normalnie dostępny na rynku (o kilka miesięcy wyprzedził Ferranti Mark I). Poza tym UNIVAC był pierwszym komputerem, który potrafił przetwarzać pliki tekstowe. Możliwości w tej dziedzinie były co prawda skromne (nie było możliwości pracy w trybie konwersacyjnym), ale wówczas robiły duże wrażenie.
Z UNIVACem wiąże się pierwszy "robal" komputerowy. Był nim pospolity mol, żerujący na bawełnianych oplotach przewodów, który unieruchomił maszynę dostawszy się między styki przekaźnika. Cóż, postęp wymaga ofiar.
- Walter Sprick opracował pierwszy system automatycznego odczytu pisma przez komputer. Zastosował specjalny "komputerowy" krój czcionek, które były rejestrowane przez układ optoelektroniczny, analizujący kilka pionowych pasów z obrazu znaku. Ich przedziwny kształt uwydatniał różnice w powstałych wzorach.
- Późną jesienią wszedł do produkcji seryjnej zmodernizowany Manchester Mark I - jako Ferranti Mark I. Był zbudowany z 4000 lamp, 2500 kondensatorów i 1500 oporników. Jego pamięć bębnowa miała pojemność 650000 bitów. Dodawanie trwało 1,2, a mnożenie 2,2 milisekundy. Zajmował dwie szafy, długości około 5 m, głębokości 1 i wysokości około 2 m. Pobór mocy wynosił 27 kilowatów.
1952 - Inżynier G.W. Dummer z Royal Radar Establishment postulował budowę bloków funkcjonalnych w postaci zminiaturyzowanych, hermetycznych modułów, bez użycia kabli połączeniowych. Można by nazwać je układami scalonymi. I rzeczywiście - w ciągu kilku lat wielu producentów sprzętu zaczęło produkować w ten sposób często powtarzające się układy.
| Z początku używano zwykłych elementów elektronicznych, później pojawiły się układy, wykonywane techniką montażu powierzchniowego na szklanych płytkach drukowanych. Technika ta jest stosowana do dziś w produkcji małych serii układów scalonych. Takie układy, łączące struktury typowych obwodów scalonych z elementami dyskretnymi nazywa się układami hybrydowymi. |  |
- Na uniwersytecie w Manchester powstał program AUTOCODE, przeznaczony dla komputera Ferranti Mark I. Program, napisany przez Alicka Glennie, tłumaczył formuły matematyczne na binarne dane i rozkazy maszynowe. Był to pierwszy język programowania wysokiego poziomu.
- Na Uniwersytecie Princeton ukończono prace nad komputerem EDVAC (Electronic Discrete Variable Computer). Był to pierwszy komputer wykorzystujący pamięci taśmowe. Ich zaletą była niezawodność i pojemność, nieporównanie wyższe od taśm papierowych lub bębnów magnetycznych.
- Na Politechnice Kijowskiej powstał MESM - pierwszy radziecki komputer, nadający się do zastosowań praktycznych. Głównym konstruktorem był prof. Liebiediew.
 | Liebiediew (na drugim planie) przy konsoli MESM. Komputer był szeroko wykorzystywany w programie kosmicznym. Źródła rosyjskie podają, że w Moskwie w roku 1947 powstał lampowy komputer M-1, ale wydaje się że był on wyłącznie urządzeniem eksperymentalnym. Nie wiadomo czy działał, jakie wykonywał operacje - słowem: strogo siekretno. |
- W MIT opracowano pierwsze obrabiarki sterowane numerycznie.
1953 - W MIT opracowano pamięć operacyjną na rdzeniach ferrytowych. Była ona przeznaczona dla wojskowego komputera Whirlwind (AN/FSQ-7). W pamięci ferrytowej każdemu bitowi odpowiada jeden rdzeń ferrytowy w kształcie pierścienia. Uzwojenie zapisujące magnesuje pierścień zależnie od kierunku prądu w uzwojeniu. Kierunek namagnesowania oznacza cyfrę binarną. Przy odczycie strumień magnetyczny pierścienia indukuje napięcie w uzwojeniu odczytującym. Rdzeń ulega przy tym rozmagnesowaniu, zatem przy każdym cyklu trzeba odświeżyć informację. Dużą zaletą pamięci ferrytowych były wymiary, masa i pobór mocy wielokrotnie mniejsze niż przekaźników, przerzutników lampowych czy innych rozwiązań. Oprócz tego pamięć ferrytowa jest nieulotna - trzyma informację po wyłączeniu zasilania (pamięci naszej Mery-400 potrafiły nawet przez tydzień).
Z tego właśnie powodu pamięci ferrytowe bardzo długo były stosowane w lotniczych komputerach pokładowych. Jeżeli po wypadku pamięć ocalała, można było ją włączyć i odtworzyć stan komputera w ostatnich chwilach przed przerwaniem pracy. Ostatnim znanym mi przypadkiem, w którym skorzystano z takiej możliwości, była katastrofa Challengera.
Pamięci ferrytowe typu ROM (Read -Only Memory) przez długi czas miały niezrównany stosunek pojemności do objętości. Trick polagał na tym, że pamięć taka zawierała tylko tyle rdzeni, ile bitów miała jedna jej komórka. Rdzenie były namagnesowane na stałe. Zawartość komórek programowano w procesie produkcji. Jeśli bit na którejś pozycji miał być jedynką, odpowiadający mu przewód był przewlekany przez odpowiedni rdzeń. Jeśli miał być zerem - przewód po prostu go omijał. Taką pamięć, znaną jako "core rope", szeroko stosowano w komputerach pokładowych samolotów i statków kosmicznych.
Konstrukcję pamięci na rdzeniach ferrytowych szybko udoskonalono tak, że na długo została bez konkurencji. Dzięki wyrafinowanym układom sterowania uzwojenia zredukowano do trzech przewodów, przechodzących przez środek pierścienia. O kierunku namagnesowania decydowały zależności czasowe między impulsami w przewodach. Oprócz tego rdzenie zmniejszono do granic możliwości - w latach siedemdziesiątych produkowano matryce pamięci o pojemności 16 tysięcy słów, na rdzeniach o średnicy 0.1 mm.
Na zdjęciu po lewej: moduł pamięci stałej typu "core rope" na pierścieniach o średnicy 1 cm (ledwo widoczne pod warstwami przewodów). Komórki pamięci po 20 bitów. Po prawej: matryca 16 x 20 bitów z roku 1956.
 |  |
 | Dla porównania - rdzenie ferrytowe matrycy 8192 x 16 bitów z lat siedemdziesiątych. Pojęcie o rozmiarach daje czubek szpilki, widoczny u góry. |
Poza tym, w roku 1953 na świecie pracowało około 100 komputerów. Informacja ta pochodzi z kraju dla którego świat zaczyna się pod Bostonem, a kończy koło San Francisco, więc chyba należy potraktować ją z przymrużeniem oka :)
1954 - Pojawił się pierwszy komputer zaprojektowany specjalnie dla sił powietrznych USA. Skonstruowana przez MIT maszyna Whirlwind II, o kodowej nazwie AN/FSQ-7, powstała dla systemu obrony powietrznej SAGE (Semi-Automatic Ground Environment). System łączył setki stacji radarowych w sieć, obsługiwaną przez komputery. Pojedyńczy AN/FSQ-7 był zbudowany z 55 000 lamp i 13 000 tranzystorów. Typowa instalacja komputera ważyła około 140 ton.
- W GAM w Warszawie uruchomiono analogowy komputer ARR (Analizator Równań Różniczkowych). ARR zawierał ponad 400 lamp elektronowych. Był niezbyt udany, ale traktowano go bardziej jako "rozgrzewkę" niż jako urządzenie użytkowe. Zespół konstruktorów (Leon Łukaszewicz, Andrzej Łazarkiewicz, J. Ławrynowicz, Andrzej Świtalski oraz Antoni Ostrowski) został uhonorowany Nagrodą Państwową II stopnia.
- W laboratoriach firmy Texas Instruments został skonstruowany tranzystor krzemowy - znacznie sprawniejszy i łatwiejszy w produkcji od tranzystorów germanowych.
- Amerykański suborbitalny samolot bezpilotowy G-26 Navaho (oznaczenie kodowe X-10) wykonał pierwszy w historii lotnictwa całkowicie automatyczny lot, zakończony udanym lądowaniem. Było to zapewne szczytowe (i ostatnie) osiągnięcie programowalnych maszyn analogowych. G-26 był pomyślany jako międzykontynentalny środek przenoszenia broni jądrowej, zatem po wprowadzeniu do uzbrojenia rakiet balistycznych projekt został skasowany.
- W Bell Laboratories zbudowano urządzenie Dataphone, służące do dwukierunkowej transmisji danych binarnych przez zwykłą linię telefoniczną. Dataphone, będący po prostu pierwszym modemem, miał prędkość transmisji 50 bodów.
1955 - W Instytucie im. Weizmana uruchomiono pierwszy izraelski komputer WEIZAC. Wiadomo o nim tylko to, że był przeznaczony dla przemysłu zbrojeniowego.
- Na Uniwersytecie Manchester powstał działający prototyp tranzystorowego komputera Mk. II.
- W IBM powstał model 704, pierwszy komputer, którego procesor mógł wykonywać operacje zmiennoprzecinkowe. Z wynikiem 5000 operacji na sekundę była to jedna z szybszych maszyn cyfrowych na świecie.
- Brytyjska firma EMI wyprodukowała pierwszy seryjny skaner do zamiany fotografii na postać cyfrową. Skaner był urządzeniem typu bębnowego; fotografia musiała być przymocowana do wirującego szklanego bębna, wewnątrz którego znajdowała się lampa podświetlająca. Głowica fotooptyczna była mechanicznie przesuwana wzdłuż bębna. Trzeba jeszcze dodać że skaner odczytywał obrazy kolorowe; głowica miała cztery kanały optyczne - dla trzech barw podstawowych i czerni.
1956 - Na MIT rozpoczęto próby komunikowania się z komputerem w trybie konwersacyjnym przy pomocy klawiatury alfanumerycznej.
- W Dartmouth College, New Hampshire, odbyła się pierwsza konferencja na temat sztucznej inteligencji.
- W IBM rozpoczęto realizację projektu STRETCH, czyli budowy superkomputera wektorowego IBM 7030. Komputer równoległy jest przeznaczony do szybkiego przetwarzania wielkich ilości danych. Takie komputery mają wiele równoległych procesorów, wykonujących daną operację od razu na dużej porcji danych. Ich odmianą są komputery wektorowe które wykonują operacje jednocześnie na tablicach danych. Komputery o budowie klasycznej (z jednym lub wieloma niezależnymi procesorami) nazywa się skalarnymi.
Duże zainteresowanie komputerami równoległymi wykazywały koła wojskowe Związku Sowieckiego i USA, głównie z powodu międzykontynentalnych rakiet balistycznych. Pociski te są właściwie niekierowane - napęd działa tylko kilka minut po starcie. Dalej lecą daleko poza zasięgiem namierzania, spory kawałek drogi poza atmosferą, zatem o jakimkolwiek naprowadzaniu nie ma mowy. Aby uzyskać przyzwoitą celność na dystansie wielu tysięcy kilometrów trzeba dysponować aktualnym modelem czynników wpływających na lot rakiety.
- Zbudowano pierwszą seryjną jednostkę pamięci dyskowej IBM 305 RAMAC. Nośnikiem pamięci było 50 aluminiowych dysków, pokrytych emalią magnetyczną, wirujących na wspólnej osi. Nowością były głowice. Zastosowano uniwersalne głowice zapisująco - odczytujące, po jednej na każdą stronę dysku. Były one umieszczone na ruchomym "grzebieniu", którego "zęby" wchodziły między dyski. Każde ustabilizowane położenie głowic pozwalało jednocześnie czytać i zapisywać w zespole ścieżek - po jednej z każdej strony każdego dysku. Taki zespół ścieżek nazwano cylindrem. RAMAC był znacznie szybszy i pojemniejszy (całe 5 megabajtów !) od dotychczasowych konstrukcji z zespołami nieruchomych głowic. W tych ostatnich głowic musiało być tyle co ścieżek, co ograniczało ilość dysków do jednego.
- W Warszawie zmarł Jan Łukasiewicz, wynalazca odwróconej notacji polskiej (RPN - Reverse Polish Notation). Nie za bardzo wiem, czemu właściwie "odwróconej". Zapis tradycyjny jest dobry na papierze: "2+2=" i coś tam wychodzi. RPN to logiczny zapis tego, jak to robimy, który można dać do wykonania maszynie: bierze się jeden składnik (2), następnie drugi (2), a potem wykonuje potrzebną operację (+) i otrzymuje wynik (pięć? :).
1957 - Holenderska firma Hollandse Signaalapparaten zaprezentowała pierwszy praktycznie działający system kontroli ruchu lotniczego, nazwany SATCO (Signaal Automated Air Traffic Control). Był to system eksperymentalny, którego głównym zadaniem było zidentyfikowanie podstawowych problemów, ale zastosowany operacyjnie w latach 1959 - 1962 sprawdził się w praktyce jako narzędzie wspomagania kontroli proceduralnej. Specjalnie zaprojektowany komputer Signaal SATCO zawierał 8100 tranzystorów i 30000 diod. Odznaczał się niezwykłą, jak na owe czasy, niezawodnością: w ciągu 18000 godzin pracy uszkodzeniu uległo 23 tranzystory, jedna dioda i opornik.
- Wystrzelono pierwszego sztucznego satelitę Ziemi - Sputnika 1 (słowo to oznacza towarzysza, współpodróżnego). Wydarzeniu temu przypisuje się rozmaite skutki - kulminację "zimnej wojny", początek ery satelitów telekomunikacyjnych, impuls do prac nad siecią wymiany danych mogącą nie obawiać się ataku atomowego ze strony ZSRR, itp. Fakt, że od tej pory świat nie jest już taki jak dawniej.
Bezpośrednim następstwem lotu Sputnika było wyodrębnienie projektu orbitalnego Vanguard z programu międzykontynentalnych pocisków balistycznych. Z tej okazji w Waszyngtonie powstało pierwsze centrum komputerowe dla obsługi lotów orbitalnych. Ośrodek RTCC (Real-Time Computing Center) był wyposażony w pojedyńczy komputer IBM 704. Innym, trochę niespodziewanym skutkiem, było zaobserwowanie dopplerowskiego odstrojenia sygnałów radiowych satelity, co zaowocowało opracowaniem pierwszych satelitarnych systemów nawigacyjnych.
- Zespół programistów IBM ukończył prace nad pierwszą wersją uniwersalnego języka programowania FORTRAN (Formulae Translator).
- W USA po raz pierwszy organizacje praw obywatelskich wygrały proces sądowy z operatorami sieci telefonicznych. Otóż regulaminy sieci, a za nimi przepisy federalne, nie dopuszczały instalowania żadnych "ciał obcych" na aparacie telefonicznym (co dopiero na samej linii...). Zabronione były nawet plastykowe nakładki na mikrofon (tzw. Hush-a-phones - ówczesne mikrofony bardzo głośno reagowały na oddech). W rezultacie oficjalnie dopuszczono nie tylko nakładki, ale także automatyczne sekretarki, przystawki głośnomówiące, a później także modemy, połączone z telefonem indukcyjnie albo akustycznie. Wiele lat później (1983 ?) Polska Poczta, Telegraf i Telefon (mamuśka Telekomunikacji Polskiej SA) została zmuszona do podobnej kapitulacji, i to pod naciskiem posiadaczy komputerków domowych.
1958 - Jack St Clair Kilby z Texas Instruments wynalazł monolityczny układ scalony. Pierwszy układ scalony Kilby'ego zawierał pięć elementów na kawałku germanu o wymiarach pół na pół cala.
- Uruchomiono pierwszą polską maszynę cyfrową, XYZ. Wykonywała ona około 800 operacji na sekundę. Architektura komputera była wzorowana na IBM 701, a części procesora pochodziły z radzieckiego BESM. Pamięć była zrealizowana na akustycznych liniach opóźniających (rurach rtęciowych), pracujących w pętli sprzężenia zwrotnego. Słowo danych krążyło "w kółko", zupełnie tak. jak powstaje wycie w głośniku, do którego dołączono wzmacniacz z pracującym w fazie mikrofonem. Zeby odczytać zawartość pamięci z linią opóźniającą, należało precyzyjnie "trafić" w początek słowa. Pamięć została skonstruowana przez Romualda Marczyńskiego i Henryka Furmana, a następnie udoskonalona przez Zygmunta Sawickiego i Jerzego Dańdę.
| Pamięć ta jednak nigdy nie pracowała zbyt pewnie, dlatego tez została zastąpiona przez pamięć akustyczną na drutach niklowych (stabilniejsza prędkość rozchodzenia się fali akustycznej i mniejszy wpływ drgań zewnętrznych). Wkrótce tez do XYZ dołączona została pamięć bębnowa. |  |
- Ukraiński konstruktor, prof. Brusiencow zbudował unikalny komputer "trinarny", nazwany Setun. Logika trójkowa uwzględniała oprócz logicznego "0" i "1" jeszcze poziom pośredni, zatem każdy element mógł przyjąć trzy stany: 0, 1 i 2. Cechą charakterystyczną jednostki arytmetyczno - logicznej tej konstrukcji była minimalna liczba lamp elektronowych - operacje były wykonywane przez obwody bierne, zbudowane z diod i elementów ferromagnetycznych. Zdaje się, że poza Brusiencowem nikt więcej nie próbował takiej architektury.
- We Francji firma Bull zbudowała pierwszy francuski superkomputer Gamma 60. Była to maszyna typu wektorowego, i to już wielozadaniowa (mogąca jednocześnie realizować wiele programów), co daje francuskim inżynierom drugie miejsce po USA. Gamma 60 oficjalnie była przeznaczona na rynek cywilny, ale większość z wyprodukowanych 19 egzemplarzy obsługiwało francuski program budowy broni jądrowej.
1959 - NASA rozpoczęła prace nad skomputeryzowanym systemem obsługi lotów orbitalnych programu Mercury. Głównym wykonawcą zostało (oczywiście) IBM. System zapewniał obliczenia parametrów manewrów orbitalnych, opracowywanie odebranych danych telemetrycznych i obsługę wielu stanowisk roboczych kontrolerów naziemnych - wszystko w czasie rzeczywistym. Opracowanie dużego systemu, złożonego z wielu wspólnie pracujących komputerów różnych typów, urządzeń telekomunikacyjnych i diagnostycznych, miało wielkie znaczenie dla późniejszych prac nad sieciami komputerowymi. Wiele z zastosowanych wówczas technik jest w użyciu do dziś. Pionierski charakter miało także opracowanie i zastosowanie równoległej pracy systemu rezerwowego. Zabezpieczenie było podwójne: w razie awarii obu systemów pozostawał jeszcze uproszczony system awaryjny, mogący realizować najniezbędniejsze funkcje.
- W Warszawie utworzono Zakład Aparatów Matematycznych (ZAM), w roku 1962 przekształcony w Instytut Maszyn Matematycznych.
- Zbudowano IBM 709 - ostatni seryjny komputer lampowy, zbudowany z 20000 lamp elektronowych. Model 709 był szeroko wykorzystywany przez NASA i siły powietrzne USA. Później był on produkowany w wersji tranzystorowej jako IBM 7090 (20000 tranzystorów). Wersja wojskowa, przeznaczona dla systemu wczesnego ostrzegania BMEWS (Ballistic Missile Early Warning System) używała do trzech mniejszych maszyn IBM 1410 do obsługi kanałów wejścia i wyjścia.
- Powstał pierwszy standard automatycznego wprowadzania danych z papierowego oryginału. ERMA (Electronic Recording Method for Accounting) odczytywała znaki pisarskie przesuwające się pod kolumną pięciu elementów fotooptycznych.
| Metoda wymagała specjalnej czcionki, dającej w czasie skanowania układ długich i krótkich pasków, charakterystycznych dla każdej litery. "Komputerowa" czcionka przeżyła samą metodę odczytu o dziesięciolecia. |  |
1960 - Brytyjska firma Decca opracowała pokładowy komputer nawigacyjny Omnitrac Mk. 1 A, pozwalający na automatyczny lot po zaprogramowanej trasie. Omnitrac pobierał dane danych z układu inercjalnego, odbiornika VOR, radiokompasu i radiowysokościomierza. Zaskakujące w nim były wymiary (ca. pól dzisiejszego PC) i to, że miał miniaturową pamięć bębnową. Pomimo rezerwy, z jaką wówczas traktowano pokładowe urządzenia cyfrowe, został zastosowany na pasażerskim VC-10 i bombowcach Vulcan i Victor.
- W Morris w stanie Illinois uruchomiono pierwszą komputerową centralę telefoniczną sieci AT&T. Centrala typu 1ESS mogła obsłużyć do 128000 abonentów.
- Zespół Johna McCarthy'ego z Massachusetts Institute of Technology ukończył interpretowany język programowania LISP (LISt Processing), przeznaczony do prac nad sztuczną inteligencją. Złośliwi tłumaczyli LISP na Lots of Irritating and Stupid Parenthesis (mrowie denerwujących i głupich nawiasów).
- W Polsce zespół inżynierów Zakładu Aparatów Matematycznych stworzył dla maszyn XYZ i ZAM język SAKO (System Automatycznego Kodowania), swoisty "polski Fortran". Przeglądałem kiedyś czyjeś notatki z kursu SAKO - był trudniejszy, ale lepszy i na pewno szybszy w programowaniu od Fortrana.
- We wrocławskich zakładach Elwro zbudowano pierwszy własny komputer, produkowany później jako ODRA-1001.
- Opracowano język ALGOL (ALGOrythmic Language), zorientowany na zastosowania matematyczne.
- Digital Equipment Corp. wypuściła na rynek komputer PDP-1 (Programmable Data Processor), który jako pierwszy otrzymał terminal ekranowy jako konsolę operatora. Do dziś typ terminala ekranowego określa się według odpowiadającego mu modelu DEC. Terminale VT-52 i VT-100 (VT - Video Terminal) spotyka się w każdym zakątku świata.
- W AT&T (American Telephones & Telegraph - część Bella) po 10 latach prac wyprodukowano pierwszy komercyjnie dostępny modem Dataphone. Modem mógł pracować z prędkością od 45 do 2400 bodów.
1961 - W USA wprowadzono do użytku pierwsze komputerowe systemy, umożliwiające wprowadzanie danych bezpośrednio z ekranu wskaźnika radarowego (pierwotnego i wtórnego). Kontroler wskazywał symbol samolotu, pochodzący z radaru wtórnego, a komputer (IBM 650) wyświetlał kod samolotu, wysokość i wyliczona prędkość. Jeżeli kod odpowiadał pozycji z rozkładu lub innemu planowi lotu, wprowadzonemu do systemu, komputer podawał skrócony plan lotu i inne dostępne dane. Początkowo cele wskazywano przy pomocy par klawiszy, odpowiadających współrzędnym "kolumna - wiersz" na ekranie. Później powszechnie stosowano pochodzący z systemów wojskowych "pistolet świetlny", który po zmniejszeniu do rozmiarów mniejszych od Colta model 1911 był powszechnie znany jako pióro świetlne. Pióro świetlne podawało współrzędne wskazanego nim świecącego elementu zobrazowania na zasadzie skojarzenia miejsca, w którym znajdował się rysujący obraz promień z momentem wychwycenia światła przez fotoelement na czubku pióra.
- Opracowanie języka COBOL (COmmon Business-Oriented Language).
- Na MIT (Massachusetts Institute of Technology) Fernando Corbato rozpoczął prace nad teorią wielozadaniowych i wielostanowiskowych systemów operacyjnych z podziałem czasu. System operacyjny z podziałem czasu wykonuje jednocześnie wiele programów w ten sposób, że każdemu z nich pozwala korzystać z zasobów komputera sekwencyjnie, w pewnych przedziałach czasu. Po upływie tego czasu stan procesu jest zapamiętywany, i system zabiera się za następny program według "rozdzielnika". Każdy program "myśli" że ma cały system do wyłącznej dyspozycji, z tym, że działa on szybciej lub wolniej, zależnie od ilości realizowanych zadań.
- Pracujący na uniwersytecie Los Angeles litewski inżynier, Algirdas Avizienis, zaprojektował 32 - bitowy komputer STAR, przeznaczony pierwotnie dla bezzałogowych sond kosmicznych dalekiego zasięgu. STAR nie wymagał komputera rezerwowego, ponieważ był "samonaprawialny" (STAR - Self Testing And Repair). Każdy blok funkcjonalny miał własne układy diagnostyczne i blok rezerwowy. Zaletą takiego rozwiązania był pobór energii wielokrotnie mniejszy od równolegle pracujących komputerów (uśpione bloki rezerwowe nie pobierały zasilania). STAR został zbudowany tylko w wersji testowej, ale prace nad nim miały wielkie znaczenie dla rozwiązania wielu problemów niezawodności późniejszych systemów komputerowych dla pojazdów kosmicznych i samolotów.
1962 - Na słynnym już uniwersytecie Manchester uruchomiono komputer Atlas, który mał praktycznie wszystkie cechy dzisiejszych dużych stacji roboczych: pamięć wirtualną, stronicowanie i przeplot pamięci, wieloprogramowość, podział czasu zadań z wywłaszczeniem, przetwarzanie potokowe i system przerwań. Atlas miał dość skomplikowany system pamięci: główną pamięć ferrytową RAM 16 kilosłów (słowo 48-bitowe), sprzężone z nią (coś jak partycja wymiany) cztery pamięci bębnowe po 24 kilosłowa, systemowy RAM 1 kilosłowo i systemowa pamięć stała (ROM) 8 kilosłów. Zewnętrzną pamięcią masową stanowiło osiem pamięci taśmowych, a później dodatkowo dysk o pojemności 16 megasłów.
- Amerykański inżynier Nick Holonyak wynalazł nowy element półprzewodnikowy - diodę elektroluminescencyjną, czyli świecącą (Light Emitting Diode - LED). LED mają najwyższą sprawność ze wszystkich "urządzeń do świecenia" - wyraźnie jarzą się już przy przepływie prądu około 1 mA. Wynalezienie LED dało początek technice światłowodowej. Światło jej jest "zimne" - monochromatyczne, czyli świeceniu nie towarzyszy ciepło. Jasność LED może narastać lub opadać bardzo szybko, przez co można modulować jej świecenie, uzyskując wielkie szybkości transmisji informacji za pomocą promienia światła. Poza tym diody świecące stały się niezastąpione jako elementy sygnalizacyjne - są małe, oszczędne, trwałe, nie grzeją się, a ponadto są odporne na wstrząsy.
1963 - W firmie IBM powstał zamówiony przez NASA komputer dla załogowego pojazdu orbitalnego Gemini. Komputer był w pełni tranzystorowy i miał pamięć ferrytową o pojemności 4096 kilosłów (słowo miało 39 bitów). Powstające oprogramowanie szybko rozrosło się powyżej rozporządzalnej pamięci, dodano więc jednostkę pamięci taśmowej do przechowywania modułów, używanych tylko w pewnych fazach lotu. Wewnętrzne magistrale były szeregowe, więc był dosyć powolny: cykl maszynowy (czas na wykonanie pojedyńczej operacji) trwał 140 milisekund. Operacja dzielenia zajmowała trzy cykle, i trwała 420 milisekund - prawie pół sekundy. Wielozadaniowy system operacyjny był sterowany wyłącznie priorytetami żądań obsługi (tzw. przerwań), zgłaszanych przez różne systemy pojazdu.
Komputer był centralnym ogniwem zintegrowanego systemu zarządzania lotem. W czasie lotu orbitalnego Gemini nadrzędne były parametry, wypracowywane przez systemy naziemne, ale autonomiczny system nawigacji i sterowania był niezbędny w trakcie planowanego połączenia z osobno wyniesionym członem napędowym Agena. Całość programu była przymiarką do lotu na Księżyc. Pionierskie były zarówno manewry orbitalne, jak i zastosowanie komputera cyfrowego z oprogramowaniem, pracującym w czasie rzeczywistym.
- Skonstruowano drukarkę wierszową IBM 1403, mogącą drukować do 600 linii tekstu na minutę (dalekopis około 10 linii/min.). Była to drukarka łańcuchowa, z czcionkami umieszczonymi na obwodzie łańcucha, podobnego do motocyklowego. Zasada działania była zdumiewająco podobna do zasady druku w telegrafie Hughesa - łańcuch czcionkowy pełnił rolę koła drukującego.
1964 - Ruszyła seryjna produkcja IBM 360, jednolitego szeregu komputerów, różniących się możliwościami i ceną. Standardowy system operacyjny, OS/360, umożliwiał wieloprogramowość z podziałem czasu w tradycyjnym trybie wsadowym: należało wprowadzić programy i dane, uruchomić program i czekać na zakończenie przetwarzania. Wcześniejsza współpraca z NASA spowodowała, że model 360 jako pierwszy komputer na świecie dostał alternatywny system czasu rzeczywistego RTOS/360 (Real-Time Operating System). Była to taka "mała rewolucja", ponieważ dawniejsze komputery też mogły pracować w czasie rzeczywistym, ale do każdego takiego zastosowania trzeba było tworzyć specjalizowane procedury, realizujące funkcje systemu operacyjnego (tzw. executive task) Poza tym był to pierwszy komputer zbudowany głównie z układów scalonych - hybrydowych modułów SLT (Solid Logic Technology). Na przekór tradycji "błękitnego giganta", IBM 360 był czarno - czerwony. Z modelu 360 wywodzi się seria zminiaturyzowanych maszyn 4Pi, szeroko stosowanych jako lotnicze komputery pokładowe. (m.in. AP-1 z B-52 i wczesnych wersji F-15, oraz AP-101 z wahadłowców kosmicznych)
- Digital Equipment Corporation (DEC) rozpoczęła sprzedaż PDP-8, pierwszego seryjnego minikomputera. PDP-8 kosztował 16000 dolarów.
- Uruchomiono pierwszy system rezerewacji biletów lotniczych. System SABRE został zbudowany przez IBM dla American Airways. Obejmował 65 miast z 2000 terminali, połączonych liniami telefonicznymi z parą komputerów IBM 7090.
- Pod koniec roku rozpoczęto próby w locie bombowca XB-70A Valkyrie. Samolot był przeznaczony do przenoszenia broni jądrowej na dystans do 12000 km z dwukrotną prędkością dźwięku. Przy jego projektowaniu większość obliczeń przeprowadzono przy pomocy komputerów. Bez nich stworzenie udanej konstrukcji o takiej ilości pionierskich rozwiązań byłoby po prostu niemożliwe. Należałoby się zastanowić, czy czasem nie było to pierwsze zastosowanie CAD...
- w Walcowni Uniwersalnej Huty Łabędy przeprowadzono próbę zdalnego sterowania optymalnym cięciem blach za pomocą komputera ODRA 1003, zainstalowanego w odległych o ok. 150 km wrocławskich Zakładach Elektronicznych ELWRO.
1965 - Amerykanin, Douglas Englebart skonstruował myszkę.
Thomas E. Kurtz and John Kemeny z Dartmouth College opracowali język BASIC (Beginners All Purpose Symbolic Instruction Code).
- Niemiecki wynalazca dr Rudolf Hell opracował metodę fotoskładu komputerowego. Tekst, opracowywany na ekranie terminala ekranowego. Po zakończeniu edycji był rzutowany przez osobny kineskop o dużej jasności na światłoczułą kliszę, która po wywołaniu i wytrawieniu była matrycą dla offsetowej maszyny drukarskiej. Do druku kolorowego opracowywano cztery wersje strony wydawniczej dla czterech podstawowych kolorów drukarskich: niebieskiego, czerwonego, żółtego i czarnego. No i CMYK (Cyan, Magenta, Yellow, blacK) - zupełnie jak dziś.
- Na Wydziale Elektroradiotechnicznym WAT powstało Koło Zainteresowań Cybernetycznych. W latach 60-tych na WAT prowadzonych był prace nad skonstruowaniem komputera hybrydowego WAT-1001, budową analizatora cyfrowego równań różniczkowych JAGA, budową komputera cyfrowego BINUZ i dydaktycznego komputera przekaźnikowego.
- powstał całkowicie polski komputer KAR-65, konstrukcji Jacka Karpińskiego.
- Na pokładzie statku kosmicznego Apollo 1 zainstalowano pierwszy egzemplarz komputera pokładowego AGC (Apollo Guidance Computer). AGC i jego oprogramowanie powstały na Massachusetts Institute of Technology jako rozwinięcie komputera sterującego pociskami balistycznymi Polaris. Tranzystorowy AGC Block-1 był podobny do komputera Polaris, natomiast Block-2 był zbudowany z układów scalonych
AGC był 16 bitowym komputerem z pamięcią ferrytową w postaci 36 Ksłów (1Kilo = 1024) pamięci stałej i tylko 2 Ksłów pamięci operacyjnej. Dodatkowe moduły programowe były ładowane z pamięci taśmowej lub transmitowane z Ziemi. Cykl procesora trwał 11.7 milisekundy. Magistrale wewnętrzne posługiwały się transmisją szeregową. Jeden z inżynierów NASA określił później AGC jako maszynę jedyną w swoim rodzaju, wspaniałą i przeraźliwie powolną.
W pojazdach Apollo było w sumie pięć tych komputerów: pojazd główny CM - Command Module) miał zdwojony zestaw AGC, a lądownik księżycowy LEM (Lunar Excursion Module) miał takiż zestaw plus pojedyńczy komputer awaryjny AGS (Abort Guidance System). AGS zapewniał możliwość autonomicznego wyjścia uszkodzonego LEM z powrotem na orbitę księżycową i połączenia z CM.
Załoga Apollo komunikowała się z komputerem przy pomocy terminali DSKY (Display and Keyboard). Proste, czysto numeryczne DSKY wymagały wprowadzania poleceń i danych w postaci liczb w kodzie oktalnym. Funkcje nawigacji i sterowania AGC obejmowały obliczanie na bieżąco danych, potrzebnych do wykonania nakazanych manewrów. Dane były wypracowywane na podstawie układu bezwładnościowego i optycznych namiarów ciał niebieskich. Wyniki miały postać różnic prędkości liniowej w trzech osiach. Dane te można było zaakceptować, ręcznie skorygować z DSKY, albo załadować drogą radiową z naziemnego ośrodka kierowania lotem. W nakazanym czasie komputer precyzyjnie uruchamiał i zatrzymywał odpowiednie silniki manewrowe.
1966 - W Amsterdamie uruchomiono skomputeryzowaną wersję systemu kontroli ruchu lotniczego SATCO II. W odróżnieniu od innych rozwiązań, SATCO II nie wyświetlał danych na terminalach ekranowych, ani nie drukował pasków postępu lotu. Postęp lotu był zobrazowany na tablicy, złożonej z pól, odpowiadających paskom. Zapisy na paskach były elektromechanicznymi licznikami, sterowanymi z komputera. Takie rozwiązanie przyjęto w celu zabezpieczenia się przed utratą danych w przypadku awarii zasilania. System pracował operacyjnie do 1981 roku.
- W Instytucie Maszyn Matematycznych (do 1962 r. Zakład Aparatów Matematycznych) uruchomiono komputer ZAM-41. Wraz z komputerem opracowano wielozadaniowy system operacyjny OS/141, translator języka COBOL i system operacyjny czasu rzeczywistego TRAN. Ten ostatni powstał we współpracy z lnstytutem Technicznym Wojsk Lotniczych, który był jednym z pierwszych użytkowników systemu.
Niestety, seryjna produkcja ZAMa była obarczona typowo polską dolegliwością - przemysł nie był zainteresowany, więc komputery majsterkowano w warsztatach Instytutu.
- W Instytucie Matematyki w Nowosybirsku powstał komputer równoległy Minsk-222.
1967 - W Bell Laboratories rozpoczęto intensywne prace nad pamięciami pęcherzykowymi (patent IBM). Pamięci pęcherzykowe wykorzystywały ciekawe właściwości gadolinku galu: daje się on namagnesować tylko w jednej osi. Znaki binarne były zapisywane w postaci mikroskopijnych domen magnetycznych w cienkiej warstwie gadolinku galu, naniesionej tak, aby mogła magnesować się tylko w głąb. Nazwa wzięła się od kształtu domen, które przypominały pęcherzyki powietrza ściśnięte między mokrymi szybami. Wówczas z pamięciami tymi wiązano duże nadzieje - planowano zbudowanie modułu o pojemności 1 megabita w postaci matrycy 2x2 cm. Później uznano pamięć pęcherzykową za nieperspektywiczną, głównie z powodu długiego czasu dostępu. Niemożliwe było umieszczenie elementu zapisująco - odczytującego pod każdym "bitem" - trzeba było zmuszać zawartość pamięci do defilowania w koło nad tym urządzeniem. Ponadto pamięć pęcherzykowa była trudna w produkcji i nie dawała się zmniejszyć poniżej pewnej gęstości upakowania, która szybko okazała się niewielka w porównaniu z dynamicznymi pamięciami półprzewodnikowymi DRAM.
- Powstał pierwszy radziecki superkomputer, BESM-6. Niewiele o nim wiadomo, z wyjątkiem tego, że miał 8 równoległych procesorów, pamięć ferrytową i możliwość pracy wielozadaniowej z możliwością przydzielania zadaniom priorytetów. Był szeroko wykorzystywany przez przemysł lotniczy i siły zbrojne do późnych lat siedemdziesiątych. Zawierał około 60000 tranzystorów i 180000 diod germanowych. BESM-6 wchodził w skład kompleksu kontroli słynnego amerykańskiego programu Sojuz - Apollo.
- W Niemczech prof. Niklaus Wirth wzorując się na ALGOLU opracował język PASCAL.
1968 - Data General Corp. wyprodukowała 16-bitowy komputer NOVA, wyposażony w pamięć 32 kB. Rozmiary jednostki centralnej komputera odpowiadały mniej więcej dwóm starym pecetom (nie licząc terminala).
- Powstał Wydział Cybernetyki WAT. W jego skład weszły katedry: Maszyn Matematycznych i Cybernetyki Technicznej i Automatyki Lotniczej.
- Wystrzelono załogowy statek kosmiczny Apollo 7, wyposażony w cyfrowy komputer AGC (Apollo Guidance Computer) serii Block 2, zbudowanej na układach scalonych dziś już niespotykanego typu DCTL (direct-coupled transistor logic). Na potrzeby AGC "przechwycono" 60% ówczesnej produkcji układów scalonych w USA. Ten sam model został użyty w misji Apollo 11.
- AT&T uruchomiła pierwsze telefoniczne łącze wielokrotne PCM o przepustowości 56 kilobodów na sekundę.
1969 - EIA (Electronic Industries Association) wprowadziła RS-232 jako standardowy interfejs szeregowy dla komputerów.
- Firma Intel opatentowała pomysł mikroprocesora. W 1964 uzyskała wyłączność na eksploatację wynalazku. Tylko Japonia i kraje satelickie ZSRR nie uznawały wyłączności Intela i nie płaciły opłat patentowych. Po dwudziestu latach korowodów prawnych (w 1989) Japończycy oficjalnie uznali roszczenia, i mają płacić do roku 2001 - długo po wygaśnięciu patentu. Gdyby nie te parę sztuk mikroprocesorów 8080, popełnionych w latach siedemdziesiątych, bylibyśmy czyści.
- W laboratoriach Intela opracowano układ 1103 - pierwszą scaloną pamięć operacyjną DRAM (Dynamic Random Access Memory - pamięć dynamiczna o dostępie swobodnym). Pamięć dynamiczna działa na zasadzie utrzymywania ładunku elektrycznego przez kondensator - jeden kondensator pamięta wartość jednego bitu. Każdy kondensator ma swoją upływność, czyli powoli traci ładunek. Przez to pamięci dynamiczne wymagają cyklicznego odświeżania zawartości, także przy odczycie lub zapisie. Skomplikowana budowa i sterowanie DRAM jest rekompensowane przez niezwykle krótki czas dostępu.
- W NASA powstał pierwszy komputerowy system relacyjnych baz danych. W miarę postępu amerykańskiego projektu lotu na Księżyc, dotychczasowe metody gromadzenia dokumentacji i organizacji dostępu do informacji okazały się jedną z poważniejszych przyczyn opóźnień.
1970 - Intel wyprodukował układ scalony 1103, czyli pierwszy układ scalony pamięci RAM. była to pamięć statyczna (nie wymagająca odświeżania) o pojemności 1 kilobita (1024 bity).
- Sieć komputerowa ARPANET (Advanced Research Projects Agency Network), wykorzystująca nowo opracowany protokoł sieciowy TCP/IP, połączyła pierwsze ośrodki komputerowe departamentu obrony USA. Prędkość transmisji wynosiła około 1000 bitów na sekundę. Krótko mówiąc - początki Internetu.
- Firma Garrett AiResearch Corp. ukończyła prace nad MP-944, pierwszym cyfrowym komputerem danych aerodynamicznych CADC (Central Air Data Computer), przeznaczonym dla myśliwca Grumman F14A Tomcat. Komputer składał się z sześciu układów scalonych wielkiej skali integracji. Długość słowa maszynowego wynosiła 20 bitów. Procesor był taktowany częstotliwością 375 kHz. Cała maszyneria była przystosowana do pracy w zakresie temperatur od -55 do 125 stopni.
- Inżynierowie z Bell Laboratories, Kenneth Thompson i Dennis Ritchie, przy okazji prac nad systemem operacyjnym Multics (zresztą niechcianym i nieudanym), opracowali wielodostępny i wielozadaniowy system Unix. Stabilny i elastyczny Unix na początku wyprzedzał znacznie swoją epokę, w związku z czym był za darmo udostępniany instytucjom naukowym i uniwersytetom. Tam szybko zyskał uznanie, i w rezultacie dziś jest podstawowym systemem operacyjnym dla poważniejszych zastosowań. Jest dostępny w wersjach dla większości istniejących komputerów, nawet dla PC.
Wśród ludzi wychowanych na DOSie i Windowsach panuje opinia, że Unix jest trudny i arystokratyczny. Oczywiście, trzeba coś tam umieć, ale nie jest to takie znowu odmienne od spraw pecetowych. Podstawową sprawą jest wiedzieć co się robi. Jednym z głównych założeń Unixa jest, że użytkownik jest nieomylny. Jeśli, na przykład, chce za pomocą polecenia z pięciu znaków (wliczając spację) "wygolić" dysk systemowy do zera, to należy to wykonać. Zresztą, inną Unixową zasadą jest, że użytkownik powinien zawsze otrzymać od systemu wyczerpującą informację, jeśli jej zażąda.
- Powstał prototyp pierwszego polskiego minikomputera K-202, konstrukcji Jacka Karpińskiego. Była to konstrukcja dosyć udana, ale nie rozwinięto jakiejś znaczącej produkcji. Na podstawie K-202 powstały potem seryjne minikomputery MERA-300 i MERA-400. Jak to już u nas bywa, skończyło się na wdrożeniu minikomputerów RWPG-owskiego typu SM, czyli spóźnionej kopii PDP-11.
1971 - Powstał pierwszy mikroprocesor, czterobitowy Intel 4004. Zawierał 2300 tranzystorów i mógł wykonywać 60000 operacji na sekundę.
- Amerykańska firma CDC (Control Data Corporation) wyprodukowała komputer równoległy Cyberplus, opracowany specjalnie do obróbki sygnałów radarowych. Jedyny egzemplarz pracował w Air Development Center w Rome (Nowy Jork).
- W szwajcarskiej firmie Brown - Boveri zbudowano pierwszy wyświetlacz ciekłokrystaliczny (Liquid Crystal Display - LCD). Ciekły kryształ jest przeźroczystą cieczą, której cząsteczki pod wpływem pola elektrycznego tworzą rodzaj siatki krystalicznej, powodującą polaryzację światła przechodzącego przez ciecz. Jeśli światło jest już spolaryzowane w kierunku prostopadłym do polaryzacji, powodowanej przez ciekły kryształ, obszar do którego przyłożono pole elektryczne będzie widziany jako nieprzezroczysty. Wyświetlacze ciekłokrystaliczne potrzebują bardzo małej mocy (rzędu mikrowatów na centymetr kwadratowy). W ekranie LCD komputera przenośnego 90 % pobieranej mocy idzie na podświetlanie.
- Opracowano język programowania Forth, przeznaczony do programowania mikroprocesorowych sterowników urządzeń. Forth wykorzystuje notację RPN Jest to język interpretowany, co oznacza że program napisany w "ludzkiej" formie jest tłumaczony na instrukcje maszynowe dopiero w momencie uruchomienia. Potrzeba do tego innego programu, zwanego interpreterem. Forth charakteryzował się tym, że uruchomiony program tworzy swój "wirtualny komputer". Dzięki temu może zostać uruchomiony na dowolnym typie komputera - pod warunkiem, że jest tam odpowiedni interpreter. W taki sam sposób działa modny dziś język Java - interpreter Javy zawierają prawie wszystkie przeglądarki internetowe. Kod programu (tzw. applet) jest jako tekst wysyłany przez sieć do komputera odbiorcy, i tam automatycznie uruchamiany.
- Mniej więcej w roku 1971 znawcy tematu datują początek czwartej generacji komputerów, charakteryzującej się wykorzystaniem układów scalonych dużej skali integracji. Rozwój informatyki zaczyna objawiać się zalewem rozmaitych produktów i przelotnych mód. Dziewięćdziesiąt procent tego zgiełku nie wnosi nic nowego, i nic, z wyjątkiem doświadczenia, po sobie nie zostawia. To nieomylny znak, że komputery zaczynają przynosić naprawdę duże pieniądze. Dlatego też większość autorów tego typu zestawień traktuje układy zmieniających się jak w kalejdoskopie firm i spółek jak kamienie milowe w rozwoju komputerów.
1972 - W Bell Laboratories opracowano język programowania C, zorientowany na programowanie obiektowe. Pomimo dziwacznej składni C zdobył sobie wielką popularność. Jest niezwykle elastyczny -łączy zalety języków wysokiego i niskiego poziomu.
- W ośrodku badawczym NASA w Edwards (obecnie Dryden Flight Research Center) oblatano pierwszy samolot z cyfrowym systemem aktywnego sterowania DFBW (Digital Fly-By-Wire). Sam samolot był zmodyfikowanym Vought F-8 Crusader, a jako jednostki centralnej użyto komputera sterowania ze statków kosmicznych Apollo (Apollo Guidance Computer). Czujniki bezwładnościowe pochodziły z modułu księżycowego. Do sterowania służył joystick, umieszczony z boku kokpitu. Pomimo, że jedynym zabezpieczeniem był hydrauliczny system awaryjny, F-8 DFBW ukończył program badawczy bez awarii.
- Firma Texas Instruments opracowała pierwszy jednoukładowy mikrokomputer (mikrokontroler) TMS 1000, przeznaczony do sterowania rozmaitymi urządzeniami. Był to procesor 4004, wzbogacony o pamięć danych RAM i stałą pamięć programu ROM. Do konkretnych zastosowań trzeba było zamówić w wytwórni zaprogramowany mikrokontroler. Niedługo później pojawiły się serie mikrokontrolerów, wyposażone w programowalną pamięć stałą PROM (Programable Read - Only Memory), a następnie w pamięci stałe do wielokrotnego zapisu, nazwane EPROM (Erasable and Programable Read - Only Memory).
1973 - Amerykańska agencja rządowa DARPA (Defense Advanced Research Projects Agency) dostała polecenie opracowania nowych technik sieciowych, umożliwiających integrację najrozmaitszych rządowych sieci komputerowych. Celem było stworzenie zdecentralizowango systemu dowodzenia, kierowania i łączności (C3 - Command, Control, Communications). Miał to być system mający wiele równoległych połączeń, które trudno byłoby zniszczyć atakiem nuklearnym. Dla całego programu przyjęto wewnętrzną nazwę Internetting Project. Efektem programu były pierwsze wersje rodziny protokołów sieciowych TCP/IP. Pierwotnie były to dwa protokoły: TCP (Transmission Control Protocol) i IP (Internet Protocol).
- W laboratoriach Xerox PARC (Palo Alto Research Center) opracowano komputer o nazwie Alto, uważany za pierwszy komputer osobisty. Miał on 16-bitowy procesor (zbudowany z kilkunastu układów scalonych), 128 KB RAM, monochromatyczny monitor graficzny o rozdzielczości 606x808 punktów, dysk twardy, stację 8-calowych dyskietek, klawiaturę i łącze sieciowe. Alto był maszyną zbyt nowoczesną na swoje czasy (na późniejsze zresztą też); mimo iż był produkowany seryjnie nawet nie podejmowano wysiłków żeby zrobić z niego komputer powszechnego użytku.
- Firma Digital Research opracowała prosty system operacyjny dla mini- i mikrokomputerów, CP/M. (Control Program/Monitor albo Control Program for Microcomputer).
- IBM przedstawiła prototyp pamięci dyskowej typu Winchester o pojemności 5 MB. Była to konstrukcja rewolucyjna przez swoją szybkość i małe wymiary. Dyski miały średncę zaledwie 5,25 cala. Niezwykle krótki czas dostępu do danych uzyskano przez bardzo dużą prędkość obrotów (10000 obr/min) i tzw. "latającą głowicę" (przy tej prędkości głowice nie mogły dotykać nośnika na dyskach - unosiły się około 1 mikrometra nad powierzchnią).
Właściwie nazwa Winchester dotyczy pamięci dyskowej IBM 3340 z "latającymi" głowicami. Oznaczenie "3340" ktoś bystry skojarzył z kalibrem morderczo szybkostrzelnego karabinu Winchestera z czasów Dzikiego Zachodu - 33 to kaliber (właściwie .303, czyli 0.303 cala = 7,62 mm), a 40 to wagomiar pocisku (40 kul z funta ołowiu).
 | Dziś pamięć dyskowa Winchester jest praktycznie w każdym komputerze, tylko nikt jej tak nie nazywa. |
1974 - Zespół konstruktorów uniwersytetu Manchester ukończył komputer MU-5, wówczas najszybszy komputer skalarny na świecie. Po raz pierwszy zastosowano w nim sprzętowo - programowe mechanizmy pamięci wirtualnej i pracy wieloprogramowej. Seryjną produkcję powierzono zasłużonej firmie Ferranti. Z powodu wysokiej ceny sprzedano tylko dwa egzemplarze. Konstruktorzy przystąpili do opracowania dużo tańszego (choć niewiele wolniejszego) modelu MU-6.
- Intel uruchomił seryjną produkcję udanego ośmiobitowego mikroprocesora 8080. Układ zawierał 6000 tranzystorów i był taktowany sygnałem do 2 MHz. Na ten mikroprocesor czekał już pierwszy domowy mikrokomputer, Altair 8800 (prod. MITS), sprzedawany w postaci zestawu do samodzielnego montażu (czyżby przy okazji pierwszy "składak"?).
 | - Prawie jednocześnie Motorola wypuściła podobny, acz znacznie sprawniejszy, mikroprocesor typu 6800. Procesor ten przyjął się w zastosowaniach profesjonalnych równie dobrze, jak w mikrokomputerach domowych i sterownikach sprzętu powszechnego użytku.. Egzemplarz na zdjęciu pracował przez ponad dwadzieścia lat we wskaźniku radarowym AIL Cutler - Hammer. |
- Pojawił się mało znany mikroprocesor typu RISC, RCA-1802. Niezwykle prosty i odporny, a zarazem dość szybki, był przeznaczony dla urządzeń lotniczych i kosmicznych oraz gier video (sic !). Wersja specjalna, wykonana na podłożu szafirowym (SOS - Semiconductor On Sapphire), poleciała w kosmos dobre parę razy - między innymi z sondami Voyager i Galileo.
- Przemysłowy Instytut Telekomunikacji podjął próbę opracowania zautomatyzowanego systemu kontroli ruchu lotniczego. Centralnym komputerem miała być Odra 1403 (licencja ICL). Największym problemem był brak nowoczesnych elementów elektronicznych - niby produkcja była imponująca, ale asortyment nikły, a jakość coraz gorsza. Projekt został zarzucony na polecenie odgórne, z przyczyn oficjalnie mglistych. Po prostu na górze nie chciano systemu, którego rozwój mógłby się nie powieść - ktoś wysoko musiałby "beknąć". Potem, w roku 1980, zakupiono gotowy system w USA. Bez ryzyka dla urzędników ministerialnych. Fakt, że amerykański system pracował jeszcze w roku 2000, o czym rodzime graty nie mogłyby marzyć, ale straciliśmy kolejną okazję do pchnięcia paru spraw do przodu. Cała historyjka jest może marginalna, ale symptomatyczna dla tych czasów.
1975 - Mało znana firma MOS Technology wypuściła mikroprocesory MC-6501 i MC-6502. Nie wyróżniał się on niczym szczególnym, z wyjątkiem niskiej ceny - 6502 kosztował około 25 dolarów, przy 150 za 8080. No i tym, że 6502 napędzał mikrokomputerki Commodore PET i VIC-20, poprzedników słynnego Commodore 64 (procesor 6510).
- W ośrodku badawczym NASA Dryden Flight Research Center przeprowadzono próby w locie pierwszego cyfrowego komputera sterowania ciągiem, nazwanego IPCS (Integrated Propulsion Control System), zamontowanego na samolocie General Dynamics F-111. System sterował mechanizmami zespołu napędowego (wlotem powietrza, silnikiem i dopalaczem) w pełnym zakresie prędkości naddźwiękowego F-111. Na wszelki wypadek drugi zespół napędowy miał zwykłe sterowanie elektryczno - hydrauliczne.
1976 - Seymour Cray, zwany ojcem superkomputera, skonstruował Cray-1, pierwszy z superkomputerów wyprodukowanych przez własną firmę Cray Research. Cray -1 był pierwszym komputerem trwale pracującym z prędkością 100 mln operacji na sekundę. Był zapewne pierwszym komputerem o architekturze typu RISC (Reduced Instruction Set Computer). Procesor RISC "rozumie" niewielką ilość prostych rozkazów, za to może je wykonywać bardzo szybko. Działanie można jeszcze przyspieszyć przez optymalizację oprogramowania.
- Firma Zilog wypuściła mikroprocesor Z80, który zasłynął jako "serce" domowych mikrokomputerków "tańszej" (i wcale nie niższej) klasy. Z80 był słynny także z innego powodu - miał wiele "nieudokumentowanych możliwości", czyli po prostu nielegalnych rozkazów, które powodowały różne ciekawe efekty. Przyczyną była prosta konstrukcja wczesnych mikroprocesorów, które nie miały pułapek na nielegalne kody, i zamiast je odrzucać, próbowały wykonać.
Tego typu działanie wykazał pewien młody kolega, świeżo po wojsku. Wysłany dla zabawy po "wiaderko impedancji falowej" wrócił z piwem.
- Firma Fujitsu uruchomiła pierwszy japoński komputer wektorowy FACOM 320, przeznaczony dla Narodowego Laboratorium Lotnictwa i Kosmonautyki.
- W Dryden Flight Research Center oblatano "prawdziwy" cyfrowy system aktywnego sterowania Digital Fly-By-Wire, zamontowany na znanym już samolocie F-8 Crusader DFBW. Układ aktywnego sterowania miał potrójną rezerwę, układ wygładzania reakcji powierzchni sterowych (CCS - Corrective Control System) i funkcję aktywnego ograniczenia kąta natarcia. Testowano m.in. odporność układu sterowania aktywnego na symulowane uszkodzenia.
1977 - Firma DEC wyprodukowała PDP-11, pierwszy 32-bitowy minikomputer. Był on zapewne najdłużej produkowanym (i najczęściej kopiowanym) minikomputerem. Zdobył wielką popularność na całym świecie, głównie dzięki otwartości systemu i bezawaryjności pracy. Z czasem (dwadzieścia parę lat !) powstało wiele wersji PDP-11, w tym wersja "mikro", z mikroprocesorem LSI-11.
- W dalekiej Polsce wszedł do użytku skomputeryzowany system dowodzenia obroną powietrzną kraju Dunajec. System był zaprojektowany i zbudowany całkowicie w Polsce. Zastosowano komputery Odra 1305 (licencja ICL). Dunajec zastąpił dotychczas pracujący rosyjski Wozduch (analogowy i nigdy nie uruchomiony w całości).
1978 - Na rynku pojawił się mikroprocesor 8086 (29000 tranzystorów !). Obsługiwał magistrale ośmiobitowe, ale architektura wewnętrzna była szesnastobitowa, dzięki czemu mógł korzystać z 1 MB pamięci (a dokładniej "przestrzeni adresowej", czyli 640 kB pamięci operacyjnej plus pamięć stała i porty wejścia/wyjścia). Był taktowany częstotliwością 4,77 MHz (późniejsze wersje - 8 i 10 MHz). Procesor 8086 był niezbyt udany - wykorzystanie jego sporych, jak na owe czasy, możliwości wymagało od programistów stosowania rozmaitych "kruczków". Wybór 8086 dla IBM PC sprawił, że Intel wyrósł na światowego potentata w dziedzinie mikroprocesorów. Późniejsza seria procesorów (80188, 80286, 80386, 80486, itd), przekomplikowana dla zachowania kompatybilności z 8086, robiła karierę dzięki sukcesowi PC.
- Przeprowadzono pierwszą próbę połączenia dwóch systemów komputerowych łączem satelitarnym. Dwa IBM 370/178 w La Gaude koło Nicei komunikowały się z dwoma IBM 370/178 w Gaithersburgu (Maryland, USA) poprzez satelitę geostacjonarnego Symphonie. Stacje łączności satelitarnej były wyposażone w minikomputery IBM 2701. Uzyskano prędkość transmisji 1544 MB/s.
1979 - Powstał język programowania, nazwany Ada na cześć Augusty Ady Byron (patrz rok 1840). Został stworzony w firmie Honeywell, z myślą o zastosowaniach lotniczych - sterowaniu awioniką i systemami uzbrojenia samolotów bojowych.
- Motorola wyprodukowała w pełni 16 bitowy mikroprocesor typu 68000 (zawierał 68000 tranzystorów - stąd nazwa).
- Konstruktorzy firmy Matsushita zbudowali kolorowy ekran ciekłokrystaliczny (LCD).
- D. Miller i S. Smith w Wielkiej Brytanii i H. Gibbs w USA niezależnie od siebie opracowali tranzystor optyczny - transphasor. Umożliwia on bezpośrednie wzmacnianie i przełączanie sygnałów świetlnych, bez zamiany na prąd elektryczny. Wynalazek tranzystora świetlnego pozwolił na zwiększenie prędkości transmisji w światłowodowych liniach telekomunikacyjnych, przy jednoczesnym obniżeniu kosztu.
1980 - Brytyjska firma Sinclair wyprodukowała najsławniejszy w Europie mikrokomputer domowy - ZX-80. Za następny, ZX-81, i ZX-81 Spectrum (z kolorową grafiką !), konstruktor, Clive Sinclair, otrzymał tytuł szlachecki. Oba komputerki miały ciekawy sposób wprowadzania poleceń języka BASIC: słowa kluczowe były wprowadzane jednym naciśnięciem kombinacji klawiszy. "Spectrusie" były dosłownie uwielbiane na całym świecie - tworzono dla nich nieprawdopodobne oprogramowanie, przerabiano na "superkomputery", a przede wszystkim kopiowano. Nawet sowiecka firma zbrojeniowa Wympieł (proporzec, jakby co), specjalizująca się w lotniczych pociskach rakietowych, wypuściła na rynek mikrokomputerek DUBNA-48, kopię Spectrum w obudowie z grubej, stalowej blachy. Czyżby jakiś nieślubny potomek Z-80 latał pod skrzydłami MIGów i Su?
- Japońskie firmy Casio i Sharp wypuściły na rynek mikrokomputery kieszonkowe. Były wyposażone w wyświetlacz LCD o pojemności kilkunastu znaków, kilka wbudowanych programów użytkowych (w tym interpreter języka BASIC), a Casio FX-820P nawet w miniaturową drukarkę. Sir Clive Sinclair przyłączył się później do grona konstruktorów ówczesnych "palmtopów" ze świetnym (nawet dziś) modelem ZX-8000, po czym splajtował wesoło na produkcji samochodów elektrycznych.
- W tym samym roku firma Seattle Computer Products zaprezentowała system opreacyjny 86-QDOS (Quick Disk operating System), przeznaczony dla pierwszego 16-bitowego procesora Intela. Właściwie był to emulator systemu CP/M-80, napisany dla ominięcia praw autorskich. CP/M nie był dalej rozwijany, natomiast DOS (sprzedawany przez Intela jako PC-DOS, a przez Microsoft jako MS-DOS) stał się standardowym systemem operacyjnym mikrokomputerów IBM PC. Z czasem doczekał się wielu kolejnych wersji. Pozostał jednak systemem jednozadaniowym.
- Także w pamiętnym skądinąd roku 1980 skonstruowano przedziwny, 32-bitowy mikroprocesor Intel iAPX 432. Oprócz możliwości pracy wielozadaniowej mógł przejmować niektóre funkcje systemu operacyjnego. Był niezwykle skomplikowany, i około trzykrotnie wolniejszy od Intela 8086. Ze względu na stabilność pracy często stosowano go w awionice samolotów bojowych.
1981 - Coś koło tego roku Tim Berners-Lee, Anglik pracujący w CERN, europejskim ośrodku badań jądrowych w Genewie, napisał pierwszy program używający hipertekstu, który nazwał Enquire Within. Program powstał w celu łatwego i przejrzystego gromadzenia i prezentowania informacji naukowych, dostępnych w sieci komputerowej. Był protoplastą przeglądarek internetowych i języka HTML (Hypertext Markup Language).
- Philips i Sony wyprodukowały pierwsze seryjne odtwarzacze płyt kompaktowych (Compact Disc - CD), zapewniających niewiarygodną wówczas jakość odtwarzania dźwięku. Moja pierwsza reakcja na muzykę z CD była modelowa: po włożeniu płyty zastanawiałem się, czy toto w ogóle działa - dlaczego nie słychać trzeszczenia ani szumu? Opracowana przez Philipsa metoda cyfrowego zapisu dżwięku CD-Audio) jest znana jako standard Red Book. Format zapisu danych cyfrowych (CD-ROM bez multimediów), został opisany w standardzie Yellow Book.
- Powstał rosyjski superkomputer równoległy PS-2000. Miał on 64 24-bitowe procesory, umożliwiające wykonywanie do 200 milionów operacji na sekundę. Źródła amerykańskie podają ilość około 200 sztuk PS-2000, ale sądzę, że było ich znacznie mniej. Liczba ta prawdopodobnie dotyczy opracowywanych równolegle z PS-2000 prostszych, dziesięcioprocesorowych komputerów skalarnych Elbrus (12 mln. operacji/s).
- IBM zaprezentowała prototyp komputera osobistego (Personal Computer - PC). Maszynka szokowała tandetną blaszaną obudową i łatwością instalacji modułów peryferyjnyh w postaci kart. PC miał procesor Intel 8086 (4,77 MHz), 64 kB pamięci operacyjnej, dwa napędy dyskietek 5,25 cala (jednostronne - miały po 170 kB) i monochromatyczną kartę monitora MDA. Pierwotnie zamierzano zastosować procesor Motorola 68000, ale IBM chciał mieć całkowitą kontrolę nad produkcją, wybrano więc produkowany przez Intela 8086, do którego wszystkie prawa IBM dostał za patent na pamięć pęcherzykową (która w tym czasie była już tylko ciekawostką).
- Na uniwersytecie w Delft powstał tzw. rozproszony system operacyjny o uroczej nazwie AMOEBA. Z punktu widzenia użytkownika praca z Amoebą przypomina pracę z odmianą Unixa. Podstawowa różnica polega na tym, że w rzeczywistości użytkownik pracuje na wielu maszynach w obrębie sieci. Mogą to być komputery o krańcowo różnej architekturze. Dla wykonania zadania, zleconego przez użytkownika, system operacyjny wybiera dynamicznie zasoby (jeden lub więcej procesorów, pamięć, itd), na którym zostanie ono wykonane. Po zakończeniu zasoby są zwalniane. Jeśli w puli zaczyna brakować zasobów, to na poszczególnych procesorach następuje podział czasu ( tak jak np. w Unixie czy Windows NT), a nowe procesy przydziela się do najmniej obciążonych jednostek centralnych.
- 13 grudnia w dalekiej Polsce władze wprowadziły stan wojenny. A co to ma wspólnego z komputerami czy logiką? Otóż od tej daty zaczyna się proces izolacji i powolnego upadku polskiej myśli technicznej w dziedzinie maszyn cyfrowych.
- Pewien pisarz, specjalizujący się w książkach science-fiction, wymyślił termin "cyberprzestrzeń" na określenie Internetu (William Gibson w "Neuromancer").
1982 - Na rynku pojawił się pierwszy seryjny IBM PC. Dzięki silnemu procesorowi, "prawdziwemu" systemowi operacyjnemu PC-DOS, a przede wszystkim dużym możliwościom rozbudowy był to "mały wielki komputer". Swój sukces rynkowy "pecet" zawdzięczał przede wszystkim mądrej polityce IBM - wszystkie specyfikacje zostały opublikowane, kiedy PC był przygotowywany do produkcji. W rezultacie setki firm przygotowały najrozmaitsze oprogramowanie i akcesoria, zanim ruszyła sprzedaż komputera. A że każdy kij ma dwa końce - każdy mógł produkować PC; wystarczyło ominąć kilka patentów. Świat zasypały tzw. klony - komputery kompatybilne z IBM PC. Czasem gorsze, czasem dorównujące, nierzadko lepsze, ale przeważnie sporo tańsze od oryginału. Były produkowane albo z oryginalnymi procesorami Intela, albo z japońskim procesorem NEC V20. V20 był sporo szybszy od 8086, ponieważ tylko udawał ("emulował") kulawą architekturę 8086.
- Kiedy IBM z dumą pokazywał "peceta", w firmie Intel ruszała produkcja następcy 8086, mikroprocesora 80286. Kto wówczas podejrzewał, co z tego wyrośnie...
- W ośrodku informatyki Narodowego Banku Polskiego została zbudowana jedna z pierwszych w Polsce sieci rozległych, służąca zbieraniu danych do przetwarzania ale wyposażona w moduły prostej poczty elektronicznej. Pierwsze wersje tej sieci łączyły komputery MERA-100 znajdujące się w oddziałach banków z komputerem RIAD32.
- Uruchomiono japoński superkomputer wektorowy Hitachi S-810, osiągający 800 mln operacji na sekundę.
- W sprzedaży pojawiła się pierwsza myszka (firmy Mouse Systems). Nie była wcale dużo większa od dzisiejszych, ale wymagała własnego zasilacza.
- Wybuchła argentyńsko - brytyjska wojna o Falklandy - piewsza "skomputeryzowana" wojna w dziejach. W skład obu walczących armii włączono informatyków i programistów (skądinąd wiadomo że mieli dużo roboty). Brytyjskim siłom ekspedycyjnym na bieżąco dostarczano informacji wywiadowczych poprzez amerykańskie satelitarne sieci komputerowe.
1983 - NEC (Nippon Electronic Corporation) wyprodukował odpowiednik intelowskiego 80286, mikroprocesor V30. Ta sama historia, co z 8086 i V20 - odpowiednik był lepszy, bo nie naśladował konstrukcji oryginału. Późniejsze wytwory Intela także miały konkurencję w postaci mikroprocesorów firm AMD (American Micro Devices) i Cyrix.
- Goodyear Aerospace zbudował dla NASA Goddard Center komputer równoległy, nazwany Massively Parallel Processor. Miał on 16000 słownie: szesnaście tysięcy) procesorów, każdy wyposażony w 1-kilobitową pamięć podręczną.
- Firma Apple, której legendy chyba nie potrzeba tutaj powtarzać, wypuściła na rynek komputer osobisty Lisa. Wyposażony w procesor Motorola 68000 (5 MHz), 1 MB RAM, dwie stacje dyskietek 5,25", zewnętrzny twardy dysk 5 MB i wbudowany monitor o rozdzielczości 720x360 punktów. Piękny komputerek ze sprawnym okienkowym systemem operacyjnym... Cenę ustalono na 9995 dolarów, więc znaczna część z wyprodukowanych maszyn po jakimś czasie poszła na złom. W roku 1996 spotkałem Lisę w sklepie ze złomem elektronicznym. Kosztowała bodajże 50 złotych.
- W Bielsku-Białej został aresztowany agent CIA, który do kodowania łączności z centralą posługiwał się przenośnym mikrokomputerem Sharp 1212 - taki lepszy kalkulator programowany w Basicu. Dla socjalistycznych speców od kontrwywiadu było to nielichym zaskoczeniem. Niewykluczone, że temu zdarzeniu należy przypisać ówczesną "mikrokomputerofobię" władz. W porcie lotniczym Warszawa - Okęcie odbierano ludziom mikrokomputerki (a nawet elektroniczne maszyny do pisania). Żeby legalnie przywieżć sobie mikrokomputer ze "zgniłego Zachodu", trzeba było przedstawić parę zaświadczeń: że się nie jest imperialistycznym szpiegiem, że komputerek jest niezbędnie potrzebny do pracy zawodowej, że jest to praca dla dobra Polski Ludowej, itp.
1984 - Zbudowano scaloną pamięć dynamiczną (DRAM) o pojemności 1 megabita.
- Hewlett-Packard wypuścił drukarkę laserową Laserjet. Domowa drukarka laserowa - to się wówczas wydawało wprost niewiarygodne.
- IBM PC dostał dwustronne napędy dyskietek (tzw. Double Density - 360 kB),rozszerzenie pamięci do 512 kB (potem 640 kB), dysk Winchester i kartę graficzną CGA (Color Graphics Array) - stał się modelem XT.
- w warszawskim Centrum Kontroli Ruchu Lotniczego rozpoczął pracę symulator radarowej kontroli zbliżania i obszaru. Nie był to pierwszy symulator w Polsce, ale za to pierwszy komputerowy i rodzimej konstrukcji. Symulator IKS-80 powstał w Instytucie Technicznym Wojsk Lotniczych. Komputer Mera-400 sterował zobrazowaniem do 25 samolotów na dwóch (maksymalnie czterech) wskaźnikach radarowych. IKS-80 był de facto symulatorem jedynie radaru pierwotnego. Traktowano go jako pierwszy etap programu kompleksowego symulatora systemu kontroli ruchu lotniczego. Program zakończono w roku 1995.
- Nauczona smutnym doświadczeniem Apple uruchomiła produkcję komputera MacIntosh (odmiana słodkich, zielonkawych jabłek, a także tradycyjna gumowana peleryna). Z procesorem Motorola 68000 (8 MHz) komputerek osiągał 700 tys. operacji na sekundę i mogł używać do 16 MB pamięci. W dodatku miał dobry, wielozadaniowy i "okienkowy", system operacyjny. Była to poważna konkurencja dla IBM (u mnie też - "chorowałem" na Maca). Na rynku amerykańskim kolejne wersje MacIntosha do dziś stanowią pokaźny procent komputerów osobistych.
1985 - We Francji uruchomiono zautomatyzowany system kontroli ruchu lotniczego CAUTRA IV (Coordinateur Automatique du Trafic Aérien). Był to pierwszy system kontroli o zdecentralizowanej architekturze - zamiast wielkiego komputera centralnego zastosowano relatywnie tanie systemy minikomputerowe, obsługujące poszczególne funkcje systemu. W tym układzie całość była łatwiejsza do rozbudowy i znacznie bardziej odporna na awarie. Do łączenia komputerów systemu opracowano własny protokoł INTERCAUTRA, bazujący na łączach dzierżawionych. Protokoł ten był na tyle dobry, że został zaadaptowany przez inne kraje jako podstawa lotniczej sieci łączności przewodowej OLDI (On-Line Data Interchange).
- Doktorant uniwersytetu Carnegie - Mellon, Feng Hsing Hsu, rozpoczął projekt Chiptest, który doprowadził do skonstruowania najpotężniejszego ze specjalizowanych procesorów szachowych. 256 tych procesorów pracowało w komputerze IBM Deep Blue, z którym w roku 1997 przegrał arcymistrz Gari Kasparow.
- Microsoft wypuścił na rynek okienkową nakładkę na system operacyjny Microsoft Windows (wersja 1.0). Windows umożliwiały przełączanie się między wieloma uruchomionymi programami oraz wymianę danych między nimi przy pomocy schowka (clipboard).
Pod względem stabilności pracy i własności użytkowych był to po prostu knot z interfejsem graficznym zerżniętym z MacIntosha. Tym niemniej dzięki wykorzystaniu chronionego trybu pracy procesorów Intel 80286 i dalszych (dostępnego w IBM PC model AT i wyżej) dawał pecetowi namiastkę wieloprogramowości i możliwość używania pamięci wirtualnej. Windows 1.0 i następne wersje wyparły z rynku graficzne środowisko dla DOSa o nazwie Graphic Environment Manager (GEM) i jemu podobne, np. Desqview. GEMy, podobnie jak Windows, pozwalały uruchamiać programy i operować plikami przy pomocy ikonek. Poza tym umożliwiały zo najwyżej "zamrożenie" działającego programu i uruchomienie innego. Dane można było przenosić między nimi przy pomocy schowka tekstowego. Ciekawe, że z późniejszymi wersjami DOS Microsoft rozprowadzał prosty i zupełnie niegłupi niby-GEM o nazwie Dosshell.
1986 - Amerykańska Narodowa Fundacja Nauki (NSF - National Science Foundation) rozpoczęła prace nad opartą o TCP/IP siecią rozległą NSFNET, której infrastruktura jest dziś główną magistralą Internetu. Pod koniec roku NSFNET łączy pięć superkomputerów z ośrodków uniwersyteckich. Wojskowe składniki dawnej sieci ARPANET zostały wydzielone pod nazwą MILNET (Military Network).
- Intel wyprodukował mikroprocesor 80386. Nowa kostka była przeznaczona głównie dla komputerów klasy PC 80386, kompatybilny "w dół" z procesorami 8086, 80188 i 80286, choć na zewnątrz 16-bitowy, miał 32-bitowe magistrale wewnętrzne i rozbudowane mechanizmy pracy wielozadaniowej (tzw. tryb chroniony). Firma wypuściła też tańszy, 16-bitowy mikroprocesor 80386 SX, przeznaczony dla mniej wymagających użytkowników. Do 80386 można było dokupić zewnętrzny koprocesor arytmetyczny Intel 80387. Nie wiem, jak ten Intel to robił, ale szybko pojawił się sporo wydajniejszy od 80387 koprocesor tajwańskiej firmy Weitek.
1987 - Rozpoczęto próby w locie Airbusa A-320, pierwszego samolotu komunikacyjnego z cyfrowym systemem aktywnego sterowania DFCS (fly-by-wire).
- W szwajcarskich laboratoriach Intela inżynierowie Georg Bednorz i Alex Muller odkryli materiał, wykazujący nadprzewodnictwo w temperaturze skroplonego azotu. Nadprzewodnictwo, czyli spadek oporności elektrycznej praktycznie do zera, występuje normalnie w przewodnikach, oziębionych do temperatury zera bezwzględnego. Odkrycie nadprzewodnictwa wysokotemperaturowego może umożliwić stworzenie obwodów logicznych wielokrotnie szybszych od dzisiejszych.
-Samolot BTS-02 wykonał pierwszy całkowicie automatyczny lot. BTS-02 był czterosilnikowym "analogiem" rosyjskiego wahadłowca kosmicznego Buran. Pracą pokładowego systemu sterowania zarządzały dwa bloki (blok centralny i peryferyjny) po cztery synchronicznie pracujące komputery (ze wspólnym zegarem taktującym!). Pojedyńczy komputer miał 32 bitową architekturę wewnętrzną i zaledwie 128 kilobajtów pamięci operacyjnej. Pamięć stała (ROM typu core rope) miała tylko 16 KB. System operacyjny i oprogramowanie było ładowane z pamięci taśmowej.
- IBM wprowadziło na rynek 32-bitowego peceta model PS/2, a w nim 32-bitowe złącza kart rozszerzeń MCA (Micro Channel Architecture). W innowacji nie byłoby nic złego, jednak IBM zażyczył sobie słonych opłat licencyjnych. W takiej sytuacji firma Compaq opracowała własne złącze EISA, podstępnie udostępniając za symboliczną opłatą specyfikacje rozwiązania innym producentom "klonów". Dzięki takiemu przewrotnemu powtórzeniu własnej polityki sprzed lat, IBM została na lodzie ze swoimi pięknie wykonanymi kartami MCA (błękitny grzbiecik z firmowym logo, błękitny plastykowy "śledź", sprężynowe "pieski" do mocowania w obudowie, dźwigienki do wyciągania - pełny bajer).
- Producent Unixowych stacji roboczych, Sun Microsystems, opublikował specyfikację skalowalnych procesorów SPARC (Scalable Processor ARChitecture). W Polsce przez pewien czas produkowano na licencji Suna komputery Hetman z procesorami SPARC.
1988 - W zakładach Lochheeda oblatano prototyp "niewidzialnego" bombowca B-2. Samolot ten nie mógłby powstać bez komputerowego wspomagania prac projektowych i konstrukcyjnych. Tak samo nie może latać bez komputerowego układu sztucznej stateczności. Podejrzewam że do B-2 należy rekord ilości komputerów pracujących na pokładzie statku powietrznego: we wszystkich systemach samolotu jest ich 168.
- W Niemczech powstały pierwsze optoelektroniczne układy cyfrowe - wstęp do konstrukcji komputera świetlnego. Jak to bywa z każdą nową technologią, na każdym kroku były niezwykle obiecujące rezultaty i całe góry nieprzewidzianych trudności.
- Na brytyjskim Uniwersytecie Cambridge odkryto półprzewodnikowe właściwości poliacetylenu. Naukowcy spodziewają się, że dzięki optycznym właściwościom poliacetylenu uda się zbudować bardziej upakowane elementy dla komputerów optoelektronicznych.
- W Nowym Jorku arcymistrz Gari Kasparow zwyciężył w pokazowym meczu z komputerem szachowym IBM Deep Thought.
- Amerykańscy naukowcy Patterson, Gibson i Katz opisali pomysł pamięci masowych typu RAID (Redundant Array of Independent Disks). Idea polegała na wspólnej pracy kilku dysków typu Winchester, zorganizowanej tak, by pełna zawartość każdego z nich mogła być w razie awarii odtworzona z częściowych kopii, zapisanych na pozostałych dyskach.
1989 - Seymour Cray skonstruował superkomputer Cray-3, osiągający 5 miliardów operacji na sekundę. Komputer ten był zbudowany z układów z arsenku galu (GaAs) o skali integracji właściwie nie porównywalnej z niczym istniejącym, co wymuszało unikalną konstrukcję. Otóż cała maszyna była zanurzona w cieczy chłodzącej, która była przepompowywana przez wnętrza układów. Z powodu kłopotów technicznych wykonano tylko kilka prototypowych egzemplarzy. Największym odbiorcą superkomputerów Craya był Departament Obrony USA i przemysł lotniczy. Nic zatem dziwnego, że po zakończeniu "zimnej wojny" firma popadła w tarapaty finansowe, i została sprzedana. Markę Cray uratowały serie "spokojniejszych" superkomputerów, przeznaczonych dla ośrodków akademickich i naukowych. Kilka sztuk pracuje też w Polsce.
- Twórca Lisy i Macintosha Steven Jobs założył nową firmę, która miała zrealizować jego wizję - komputer osobisty NeXT. Ów niedościgły ideał miał procesor Motorola 68040, procesor sygnałowy DSP (realizujący operacje takie, jak współczesne rozszerzenia MMX, SSE, 3DNow!), minimum 8 MB RAM (ówczesny PC/AT - 2 MB), stację dyskietek 2,88 MB. Systemem operacyjnym był UNIX z graficznym interfejsem użytkownika. Funkcje graficzne realizował moduł Display PostScript. NeXT był kolejnym komputerem "za dobrym" na swoje czasy; w założeniu miał być uniwersalną maszyną na biurko, a nadawał się bardziej do klasy silnych profesjonalnych stacji roboczych. Zaryzykuję twierdzenie że ostatnimi gwoździami do trumny NeXTa były niestandardowa stacja dyskietek (wówczas podstawowe urządzenie wymiany danych ze swiatem zewnętrznym) i wyjątkowo niefortunna obudowa - spory czarny sześcian. Ttrzeba było mieć ogromny stół żeby w miarę wygodnie pomieścić się się z gospodarstwem.
O Nexcie przypomniał mi kolega który wówczas pisał artykuł o wielkich wsypach z historii informatyki. Postanowiłem zapytać znajomego w Stanach czy zetknął sięz czymś takim, może jakieś ciekawostki, itd. Odpisał że nawet kiedyś mieli NeXTa. Nazywali go "urną z prochami Jobsa" (Jobs' coffin).
- 13 października, w piątek, sieć komputerowa NASA została zainfekowana wirusem WANK (Worms Against Nuclear Killers). Pozornie jedynym związkiem NASA z czymkolwiek jądrowym była izotopowe źródło zasilania sondy Galileo, akurat oczekującej na wyniesienie na orbitę. Szybko okazało się jednak, że niektóre ośrodki NASA (JPL i Caltech) są połączone także z siecią Departamentu Energetyki (DOE - Department of Energy), działającą, podobnie jak sieć NASA, w standardzie DECNET. Wirus błyskawicznie rozprzestrzeniał sie w sieci wykorzystując fakt że wielu (większość?) użytkowników używało hasła dostępu identycznego z nazwą konta.
1990 - 15 stycznia nastąpił "czarny dzień" największej amerykańskiej sieci telekomunikacyjnej AT&T (dawniej część Bella). Błąd w oprogramowaniu komputerów sterujących międzymiastową siecią telefoniczną unieruchomił (a właściwie ogłupił) większą część sieci na całe dziewięć godzin. Wadliwa była nowa wersja oprogramowania, powodująca lawinowe restartowanie komputerów w centralach przy większym natężeniu ruchu w sieci. Dla ogółu Amerykanów była to apokaliptyczna i niezrozumiała katastrofa bez precedensu. Zarząd AT&T, na spółkę z władzami, postanowił wykazać się czujnością i urządził ogólnokrajową nagonkę na hackerów. Cała afera, przeprowadzona według najlepszych, socjalistycznych wzorów, walnie przyczyniła się do powstania hackerstwa w jego dzisiejszej postaci i rozmiarach. Albowiem wówczas praktycznie nie było ludzi lub grup atakujących sieci komputerowe z przyczyn ideowych. "Samotnych geniuszy", penetrujących rządowe i firmowe sieci dla sportu lub idei (jak ten rok wcześniej), można było policzyć na palcach, a resztę stanowili amatorzy korzystania z usług telefonicznych za fryko (phreakerzy :). A ci w duchu życzyli zdrowia firmom telekomunikacyjnym, a sobie samym ciszy wokół całej sprawy.
1991 - Tim Berners-Lee wraz z Robertem Caillou z CERN (Centre des Etudes et Rechearches Nucleaires) w Genewie ogłosili propozycję systemu dostępu do informacji, który połączeniami między hipertekstowymi dokumentami w sieci komputerowej rozprzestrzeni się na cały świat. Ktoś zaproponował nazwę World Wide Web.
- Linus Torvalds z Unwersytetu Helsińskiego opracował odchudzoną wersję Unixa, przeznaczoną dla komputerów osobistych. Nowy system operacyjny nazwany Linux, zachował wszystkie dobre cechy pierwowzoru: szybkość i stabilność pracy, wielozadaniowość i wbudowaną obsługę sieci komputerowych na TCP/IP. Jest przy tym mniejszy i łatwiejszy w konfiguracji od Unixa. W dodatku może współistnieć z DOSem i MS Windows w obrębie jednego komputera. Thorvalds udostępnił swój system wszystkim chętnym za darmo. Zezwolił także na modyfikacje i dystrybucję nowych wersji instalacyjnych. Nowy system operacyjny spotkał się z nadspodziewanie ciepłym przyjęciem, zarówno wśród użytkowników, jak i wśród programistów. Wkrótce nowe dystrybucje zawierały darmową odmianę X-Windows - XFree86, menedżery okienek, a także dużo oprogramowania użytkowego.
- Oficjalnie zniesiono zakaz prowadzenia działalności handlowej w Internecie. Bez komentarza.
- Awaria komputerów nowojorskiej sieci telekomunikacyjnej odcięła na wiele godzin połączenia telekomunikacyjne z portami lotniczymi Kennedy, La Guardia i Newark. Dotąd nikt nie wie dlaczego nie doszło do żadnego wypadku. Wszystkie połączenia telefoniczne i łącza danych systemu kontroli ruchu lotniczego także były obsługiwane przez miejską sieć telefoniczną. No cóż, rzecz działa się w kraju wszelkich możliwości. To przecież tam w czasie wojny secesyjnej wywiad wojskowy był zlecony prywatnej firmie detektywistycznej pana Pinkertona.
- W USA pojawił się program Pretty Good Privacy, przeznaczony do szyfrowania osobistych depesz wysyłanych pocztą elektroniczną. Działający na zasadzie klucza asymetrycznego programik dawał kod odporny nawet na wysiłki agencji rządowych. Jak to bywa w warunkach demokratycznych, wzmiankowane agencje (a konkretnie NSA - National Security Agency) dostały amoku z wściekłości. Autor, Phil Zimmerman, o mały włos nie poszedł siedzieć na długie lata.
1992 - Powstał mikroprocesor DEC Alpha, zawierający 1,7 miliona tranzystorów. Procesor jest przeznaczony dla szybkich stacji roboczych i serwerów, pracujących z systemem operacyjnym Unix i pochodnymi.
- Firmy IBM, Apple i Motorola poracowały procesor POWER PC, wraz z układami peryferyjnymi. Nowe układy zastosowano w nowych komputerach Apple MacIntosh. Są to jak dotąd jedyne komputery o architekturze RISC, przeznaczone do użytku w biurze lub w domu.
1993 - Intel wyprodukował pierwsze mikroprocesory z serii Pentium. Pentium jest właściwie małym procesorem superskalarnym, zdolnym do wykonywania dwóch instrukcji jednocześnie. Jeden z dwóch procesorów wewnętrznych jest wyposażony w koprocesor zmiennoprzecinkowy.
- Firma Apple zaprezentowała nowatorski komputerek o nazwie Newton. Urządzenie wyposażone było w zajmujący niemal całą powierzchnię obudowy dotykowy ekran ciekłokrystaliczny (366x240 pikseli) i nie miało klawiatury. Do komunikowania się z maszynką wykorzystywany był ekran dotykowy - Newtona wyposażono w mechanizm rozpoznawania pisma ręcznego. Klawiatura była w razie potrzeby wyświetlana na ekranie. Newton był pierwszym palmtopem - komputerem mieszczącym się w dłoni (palm oznacza też wewnętrzną stronę dłoni). Niedoskonały system rozpoznawania pisma sprawił że Newton okazał się bardziej ciekawostką niż użytecznym urządzeniem.. Koncepcję "rysikowca" po latach wykorzystali inni producenci.
- W japońskim Narodowym Laboratorium Lotnictwa i Kosmonautyki uruchomiono "cyfrowy tunel aerodynamiczny" - system, umożliwiający numeryczne modelowanie własności konstrukcji lotniczych w dowolnym zakresie prędkości.
1994 - W CKRL w Warszawie uruchomiono symulator radarowej kontroli ruchu lotniczego SKL 9304/PL. Symulator, rozwijany przez Instytut Techniczny Wojsk Lotniczych od lat 80, był zmodernizowaną wersją symulatora typu 9304, zbudowanego dla portu lotniczego Berlin - Schönefeld. Zamierzony jako ultranowoczesny, w dniu uruchomienia był już beznadziejnie przestarzały; na głucho zamknięta architektura, przykuta na amen do sprzętu dawno minionej generacji (np. komputer obsługujący konsole pseudopilotów MUSI być AT-286), oprogramowanie napięte jak baranie oczy. Tak oto w czasach rewolucji mikroelektronicznej kończą "długofalowe programy". Co nie zmienia faktu że symulator SKL 9304 pod koniec roku 2001 działa nadal bez zarzutu.
1995 - W maju wyprodukowano pierwszy egzemplarz seryjny Boeinga 777-200, pierwszy samolot zaprojektowany i wdrożony do produkcji wyłącznie metodami komputerowymi - CATIA (Computer-Aided Three-Dimensional Interactive Application) i ELFINI (Finite Element Analysis System). Próbny montaż zespołów samolotu przeprowadzono także "na ekranie", przy użyciu techniki nazwanej EPIC (Electronic Preassembly Integration on CATIA).
- Na Uniwersytecie Tokijskim uruchomiono superkomputer GRAPE-4 (GRAvity PipE 4) o szybkości przetwarzania biliona operacji na sekundę. Jest to komputer równoległy (1692 procesory), specjalizowany do obliczeń astrofizycznych, a konkretnie wzajemnego wpływu grawitacyjnego wielu ciał - stąd nazwa.
1996 - Po wielkiej kampanii reklamowej Microsoft zaprezentował MS Windows 95, zasługujące już ma miano systemu operacyjnego. Mimo wszystkich niewątpliwych zalet i wreszcie przemyślanego interfejsu użytkownika Windows 95 okazał się "królem poprawek" - regularnie wydawane oficjalne zestawy do wulkanizacji (Official Service Releases - OSR) stały się tradycją. Co drugi OSR dostaje lekką kosmetykę i jest szumnie ogłaszany nowym rewolucyjnym osiągnięciem. Za każdym razem ludność rzuca się na nie jak szczerbaty na suchary; instalowanie coraz to nowych wersji stało się rodzajem sportu. Niby lanie Microsoftu jest już oklepane, ale nie mogę się powstrzymać :)
- Na rynku pojawiły się nowe stacje robocze Sun Microsystems z procesorem UltraSPARC 64, 64-bitowym superskalarnym procesorem RISC, wykonującym do czterech operacji jednocześnie.
- Wystrzelono sondę marsjańską Pathfinder. Jej komputer pokładowy RAD 6000 jest najpotężniejszą dotąd maszyną na pokładzie statku kosmicznego (oczywiście ziemskiego, bo o innych nic mi nie wiadomo:)). Komputer ma jeden procesor RS/6000 o częstotliwości taktowania ograniczonej do 20 MHz ze względu na oszczędność energii. Pamięć operacyjna ma 128 MB.
- W USA zaczęły obowiązywać nowe normy, dotyczące techniki transmisji i okablowania abonenckich linii telekomunikacyjnych, pozwalających na osiągnięcie prędkości transmisji rzędu 100 megabitów na sekundę (standard ADSL i okablowanie kategorii 5).
1997 - W Sun Microsystems zaprojektowano mikroprocesor PicoJava 1, specjalizowany do wykonywania programów napisanych w języku Java. Wszystko wskazuje na to, że jest to poważna przymiarka do komputera prawdziwie internetowego, którego całe oprogramowanie będzie na bieżąco pobierane z sieci. Niektórzy są zdania że niedługo użytkownicy zejdą do poziomu przy którym trzeba będzie w "helpie" uwzględnić informacje typu "co robić, gdy swędzi na plecach".
- W Sandia National Laboratories zaprojektowano ultrakomputer mogący wykonywać do 1.8 bilionów operacji na sekundę. Jest to komputer równoległy; jego procesor składa się z 76 równoległych bloków z procesorami Pentium Pro. Maszynę o podobnych parametrach zapowiedział także Cray (CRAY T3E-900, 2048 procesorów).
- Arcymistrz szachowy Gari Kasparow przegrał mecz z komputerem IBM RS/6000 Deep Blue. Ten specjalnie przygotowany RS/6000 oprócz dwóch własnych, "przyrodzonych" procesorów, zawiera 256 specjalizowanych procesorów szachowych. Z bardziej prozaicznych zastosowań maszyn typu Deep Blue należałoby wymienić obsługę wspomnianej już wyprawy pojazdu bezzałogowego Pathfinder na Marsa w roku 1996.
1998 - Kevin Warwick, dziekan wydziału cybernetyki uniwersytetu w Reading (Anglia), wszczepił sobie pod skórę mikronadajnik, dzięki któremu był rozpoznawany przez sieć komputerową swego laboratorium. Dziennikarze niezwłocznie mianowali go "pierwszym cyborgiem".
1999 - Pojawiły się pierwsze komputery noszone, połączone z internetem przez zintegrowany telefon komórkowy (albo nawet satelitarny). Konstruktorzy stosują noszone na głowie mikromonitory z wojskowych gogli celowniczych, miniaturowe klawiatury do obsługi jedną ręką i techniki rozpoznawania głosu. Jak dotąd są to konstrukcje eksperymentalne. Czy się przyjmą, czy też zostaną jeszcze jednym z przelotnych dewocjonaliów komputerowych - kto to wie?
- Firma Apple znów porządnie zamieszała w świecie komputerów osobistych, zdominowanym przez PC i wytwory Microsoftu. Zorientowany na zjadaczy internetu komputer iMac stał się więcej niż przebojem sezonu. I to nie tylko w USA. Producenci pecetów rzucili się naśladować półprzezroczystą, niebiesko - białą obudowę iMaca, co dało asumpt do serii głośnych procesów.
- W USA wybuchła nowa afera na temat prywatności korespondencji elektronicznej, wywołana zamiarem instalacji "szpicla" o nazwie Carnivore (mięsożerca) na wszystkich amerykańskich serwerach poczty elektronicznej. Rzut oka na architekturę internetu wyjaśnia że problem dotyczy nie tylko Amerykanów.
- W internecie działało około cztery i pół miliona serwerów. Jezu, co te ludziska tam trzymają...
2000 - Na Uniwersytecie Kalifornijskim uruchomiono pierwszy bioniczny mikroprocesor, łączący monolityczną strukturę krzemową z żywymi komórkami. Czyżby technicy przyszłości mieli szukać żródeł niesprawności systemów dosłownie na węch?
- IBM wraz z Intelem i Silicon Graphics/Cray zaprezentowały seryjny komputer Blue Pacific o wydajności 1 biliona operacji na sekundę. Ulepszone wersje ponoć będą mogły wykonywać 100 bilionów operacji na sekundę. Ze swoim Pentium będę wyglądał co najmniej marnie.
- AMD (American Micro Devices) zaprezentowało "superkomputer dla ubogich" - maszynę ze 128 dwuprocesorowych PC z procesorami Athlon.
- Pod koniec roku były w sprzedaży trzy modele komputerów noszonych (wearable computers).
- obok palmtopów i handheld (to samo, tylko z miniaturową klawiaturą) pojawiła się nowa kategoria komputerów "do ręki". Są to tzw. Tablet PC, maszynki z ekranem dotykowym, o parametrach normalnego PC. Można sobie nawet dokupić składaną kalwiaturę.
- Pewna amerykańska firma, potentat w dziedzinie firewalli, czyli oprogramowania chroniącego pojedyńcze komputery i sieci lokalne przed przenikaniem z internetu wirusów i niepożądanych treści, dała się złapać ze spuszczonymi spodniami. Otóż wyszło na jaw że w oprogramowaniu ukryto własny ranking "miejsc zakazanych", obejmujący konkurencję, organizacje społeczne niechętne ograniczaniu dostępu do informacji i szpiclostwu sieciowemu. No cóż, i bez tego ryj Wielkiego Brata jest jednym ze znaków tych czasów...
2001 - W Strassburgu (Niemcy) dokonano operacji wycięcia torebki żółciowej metodą laparoskopową. Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie fakt iż operował lekarz pozostający w Nowym Jorku. Sterowanie skomputeryzowanym robotem poruszającym miniaturowymi narzędziami wprowadzonymi do organizmu pacjentki odbywało się z opóźnieniem około 0.1 sekundy.
- Częstotliwość taktowania mikroprocesorów osiągnęła 2 GHZ (Pentium 4 Intela). Rozdzielczość stosowanych masek do produkcji ich struktur półprzewodnikowych wynosi około 0.1 mikrometra. I to w dwudzieste urodziny "peceta", którego prototyp zaprezentowano publicznie w sierpniu 1981.
- Po zamachach terrorystycznych z 11 września w amerykańskich portach lotniczych rozpoczęto próby systemów rozpoznawania twarzy. System taki porównuje układ charakterystycznych punktów twarzy w polu widzenia kamery z danymi zidentyfikowanych terrorystów. Ma podobno robić to niezależnie od ruchów obserwowanej osoby. Sam pomysł budzi wiele kontrowersji; wielu Amerykanów obawia się że fakt nawet omyłkowej identyfikacji jakiejś osoby będzie wlókł się za nią do końca życia. Inni z kolei sądzą że z czasem w bazie danych znajdą się także osoby zadłużone i inni co naraziły się firmie.
- Microsoft wypuścił na rynek nową odmianę swojego systemu operacyjnego, nazwaną Windows XP. Premiera odbyła się bez zwykłych buńczucznych zapowiedzi. Pewnie dlatego że ledwo parę dni wcześniej koncern uniknął katowskiego topora który miał podzielić go na mniejsze kawałki (sędzia kalosz ! :). Na nowo narodzone Windowsy czekało już parę łat na wykryte w ostatniej chwili dziury (to już bez żadnej reklamy). System został przyjęty z mieszanymi uczuciami, na co wpłynęła tegoroczna epidemia pocztowych wirusów, rozłażących się przez dziury w sieciowym oprogramowaniu Microsoftu.
A parę dni po premierze okazało się że piraci opchnęli już 200 tysięcy nielegalnych kopii. Obrazek z warszawskiej giełdy: Co masz? - pytam gościa. -"Flight Simulator 2002, Windows XP, nowości DVD i dwóch gliniarzy - tam, jeden w skórze, drugi w granatowym płaszczu. Kupują mp3 u kumpla."
2002 - Producenci palmtopów i "komputero - komórek" pokazali nowe modele zaopatrzone w energooszczędne wersje procesorów o częstotliwościach taktowania powyżej 1,5 GHz. Znany z filmów science fiction kieszonkowy wideotelefon z dostępem do internetu ma szanse stać się niedrogim produktem handlowym.
Niby mój szef doskonale wie że kiedy z nim rozmawiam, siedzę rozwalony bez butów i trzymam nogi w szafce, ale na razie nie kupię sobie czegoś takiego.
- Producenci mikroprocesorów zapowiedzieli wypuszczenie na rynek układów zasilanych napięciem 0,7 V.
- Kolejna afera z oprogramowaniem systemowym dominujących na rynku MS Windows: odtwarzacz filmów i dźwięku z internetu, MS Media Player, pozwala hackerom na wysłanie i uruchomienie kodu na komputerze Bogu ducha winnego użytkownika sieci.
Jeden z użytkowników listy dyskusyjnej ZD TalkBack, podpisujący się Burrito Warrior, napisał z tej okazji:
"[...] powinno się projektować systemy operacyjne poprawnie, czyli tak, aby ich komponenty można było zainstalować lub usunąć w miarę potrzeby - w tym przypadku Media Player. Dlaczego trzeba trzymać Media Playera, Internet Explorera czy inne, razem z ich błędami, nawet jeśli się ich nie używa. Jeżeli je skasuję (w MS Windows to wcale nie oznacza że się ich pozbędę - przyp. JT) , zaczynają się kłopoty z systemem. Faktem jest że większość popularnych systemów operacyjnych jest zaprojektowana okropnie. I to tylko w celu ograniczenia konkurencji."
Faktycznie, dominacja Microsoftu w dużej części jest efektem takich praktyk. Jeżeli jakieś oprogramowanie innego producenta staje się popularne, w następnej edycji MS Windows czy MS Office pojawia się analogiczne MS Cośtam, z reguły słabo działające, ale za to kapiące od nachalnych ozdóbek i traktujące użytkownika jak durnia, który powinien trzymać łapy przy sobie.
2003 - 26 września siły powietrzne USA otrzymały pierwszy seryjny egzemplarz szeroko rozreklamowanego F/A-22 Raptor - niewykrywalnego, niezestrzeliwalnego i w ogóle cudownego myśliwca wielozadaniowego za ca. 150 milionów dolców sztuka. I na 100% najbardziej skomputeryzowanego. Przy okazji podano że oprogramowanie systemu kierowania uzbrojeniem jest stabilne w 93%, co oznacza że "zawiesza" się co średnio 25 godzin (restart trwa około 6 minut !). Te 25 godzin uważa się za spory sukces software engineeringu, bo jeszcze w lutym komputery uzbrojenia krzaczyły się co 1,9 godziny.
