Radiowe taktyczne łącza danych.

Kodowa nazwa Link-11 określa cyfrową sieć wymiany danych taktycznych TADIL-A (Tactical Digital Information Link type A), służącą do zapewnienia samolotom lub okrętom, walczącym w danym rejonie, wielostronngo dostępu do rozporządzalnej informacji. Sieć TADIL-A jest zamkniętym systemem, obejmującym zarówno stacjonarne i ruchome urządzenia przetwarzania i transmisji danych, jak i sprcjalne techniki i środki łączności oraz format danych.
Sieć TADIL przekazuje dane między systemem wykrywania i dozoru (stacje radiolokacyjne, zwiad, itp), naziemnymi i powietrznymi ośrodkami dowodzenia oraz jednostkami bojowymi (samolotami lub okrętami). Te ostatnie są zwykle jednocześnie źródłami informacji.
Ośrodek dowodzenia szczebla taktycznego zapewnia także przekazywanie danych z TADIL-A do sieci informacyjnej dowództwa nadrzędnego.
Uczestnicy wymiany danych wprowadzają do systemu swoje informacje za pośrednictwem łącza radiowego VHF lub UHF. Dane z różnych źródeł tworzą obraz sytuacji taktycznej w konkretnym rejonie. Kompletna informacja, wzbogacona o decyzje organów dowodzenia jest przekazywana drogą radiową zainteresowanym jednostkom. Możliwe jest także przekazywanie danych taktycznych bezpośrednio, na przykład między samolotami formacji wykonującej zadanie.

W systemiem TADIL-A łączność odbywa się na jednej częstotliwości radiowej. Wszyscy uczestnicy nadają według ustalonej kolejności, na zasadzie "jeden nadaje, reszta słucha". Kolejność dostępu jest narzucana przez stację zarządzającą (data net control station - DNCS). W razie potrzeby każda ze stacji pokładowych może pełnić obowiązki stacji zarządzającej.
Każdemu z uczestników wymiany danych jest przyporządkowany kod identyfikacyjny, według którego DNCS przydziela miejsce w kolejce do nadawania. Po zakończeniu nadawania przez każdą stację DNCS wysyła swoje dane i kod kolenej stacji która ma nadawać.
W pojedyńczym ogniwie TADIL-A (tzn. na kanale radiowym pod kontrolą jednego DNCS) może pracować do 64 stacji.

Nowszym systemem wymiany danych jest TADIL-J, znany jako Link-16. Jest on obecnie standardowym taktycznym systemem danych wszystkich rodzajów broni państw NATO, i jako taki nosi oficjalnie nazwę Joint Tactical Information Distribution System (JTIDS). Jednostki realizujące dane zadanie taktyczne tworzą grupę (Network Participation Group - NPG).
Przede wszystkim TADIL-J ma znacznie większą pojemność niż TADIL-A; ilość kodów wynosi 524,000 (TADIL-A 64 kody). Poza tym jest jest znacznie szybszy (do 1 Mb/s) i może przesyłać właściwie dowolne typy danych - dostępne są m.in. dwa kodowane kanały transmisji głosu. Ponadto stacje mogą pracować jako przekaźniki (relay mode) dla członków grupy, znajdujących się poza zasięgiem łączności bezpośredniej.
Zupełnie unikalne są dwa tryby pracy biernej, stosowane w przypadku działań skrytych. Tryb DS (Data Silent) blokuje nadawanie danych z wyjątkiem kanałów głosowych. Drugi tryb, LTTI (Long Term Transmit Inhibit) blokuje emisję dla danych.

TADIL-J pracuje na częstotliwościach od 960 do 1215 MHz. Dla zwiększenia odporności na zakłócenia przyjęto pracę szerokopasmową (tzw. spread spectrum); pasmo pojedyńczej transmisji wynosi około 3 MHz, co daje 51 kanałów łączności. Szrokie pasmo transmisji pozwala na zastosowanie zmiennej mocy wyjściowej nadajników; dzięki temu ogólny poziom emisji elektromagnetycznej samolotu jest mniejszy.
W czasie transmisji stacje ciągle zmieniają kanał według powtarzalnego wzoru. Taka metoda zabezpiecznia transmisji jest znana jako przeplot częstotliwości (frequency hopping). Poszczególne NPG pracują z rozmaitymi wzorami przeplotu.

System wykorzystuje emisję wielodostępną z podziałem czasowym TDMA (time division multiple access) i modulacją impulsową. Cykl wymiany danych ze wszystkimi stacjami w grupie (ramka) wynosi 12 sekund. Czas trwania ramki jest podzielony na 1536 jednostek dostępu, tzw. slotów. Zatem każda stacja ma dla siebie minimum 1 slot, czyli 7.8125 ms w każdej ramce czasowej. Z reguły stacjom przydziela się więcej więcej niż jeden slot.
W czasie jednego slotu stacja nadaje jedno słowo danych. Na słowo składają się impulsy synchronizujące, nagłówek i dwa pakiety danych. Na synchronizację i nagłówek są przeznaczone 72 impulsy. Paczki danych zajmują po 186 lub 372 impulsy (zależnie od typu paczki).
Słowo nie zajmuje całego slotu czasowego. Resztę zostawia się na propagację fal radiowych. Standardowo jest czas na uzyskanie zasięgu 300 mil morskich (w trybie dalekiego zasięgu - 500 NM).


Jacek Tomczak - Janowski
29-03-2001